Rio de Janeiro'nun Catete Sokağı, Kasım 1889. Bir şekerlemeci yeni boyanmış bir tabelaya bakıyor ve onu nereye koyacağını bilemiyor.
Şekerlemecinin adı Custódio'dur ve hiç var olmamıştır; Machado de Assis'in Esaú e Jacó romanındaki bir kurgudur. Ancak o tabela, belki de Brezilya Cumhuriyeti hakkında şimdiye kadar üretilmiş en dürüst belgedir. Otuz yıl boyunca dükkân İmparatorluk Şekerlemesi olarak adlandırıldı. Harfler soldu, tabelacı rötuşun imkansız olduğunu belirtti ve Custódio, cebi acıyarak, her zamanki adı taşıyan yeni bir tabela sipariş etti. Parasını ödedi. 15 Kasım sabahı, boyası henüz tazeken İmparatorluk sona erdi.
Custódio, emekli bir diplomat ve kimseyle ters düşmemek için herkesle aynı fikirde olan bir adam olan Danışman Aires'e koşar. Adı Cumhuriyet Şekerlemesi olarak mı değiştirmeli? Ya cumhuriyet tutunmazsa? Aires bunun üzerine kurgusal bir karakterin şimdiye kadar tasarladığı en Brezilyalıca çözümü önerir: Hükümet Şekerlemesi. Her rejime uyar. Şekerlemeci tereddüt eder, çünkü her hükümetin bir muhalefeti vardır ve muhalefet genellikle tabelalara taş atar. Sonunda kendi adını boyar. Anlatıcının kaydettiği gibi, bir kelimeyi diğeriyle değiştirmek için biraz para harcamıştır, "ancak devrimler her zaman masraf getirir."
Folha de S.Paulo gazetesi gazetecisi Rodrigo Vizeu'nun 2018'de yayınlanan ve ülkenin her başkanının hayatını Deodoro'dan o yıl seçilen başkana kadar 29 bölümde anlattığı Presidente da Semana (Haftanın Başkanı) serisini yeniden incelediğimde Custódio'yu hatırladım. Kalabalık bir ailenin albümünü karıştırır gibi arka arkaya dinlendiğinde, rahatsız edici bir izlenim bırakıyor. Yüzler, bıyıklar, üniformalar, kısaltmalar değişiyor. Tabela aynı kalıyor.
Baştan başlayalım. Cumhuriyeti ilan eden adam monarşist ve imparatorun kişisel dostuydu. Deodoro, bir tahtı değil, bir kabineyi devirmek için hasta haliyle evinden çıkmıştı. Söylendiğine göre –ve bu versiyon herhangi birinin onu gömmeye zahmet etmesi için fazlasıyla lezzetlidir– monarşinin sonunu ancak kulak fısıldadıklarında imzalamıştır: Dom Pedro, hükümetin başına eski düşmanı ve kötü dillere göre aynı kadının sevgisindeki rakibi olan Gaucholu Silveira Martins'i getirecekti. 67 yıllık bir rejim, diğer nedenlerin yanı sıra kibir ve kırgınlık yüzünden yıkıldı. Cumhuriyetçi Aristides Lobo günler sonra, halkın her şeyi "sersemlemiş" bir halde izlediğini yazdı.
Dört gün sonra bayrak geldi. Üzerindeki slogan, Fransız filozof Auguste Comte'un bir sözünün alıntısıdır: İlke olarak sevgi, temel olarak düzen, amaç olarak ilerleme. Onu tasarlayan pozitivistler düzeni ve ilerlemeyi sakladılar. Sevgi, bir kumaş parçası gibi atölyenin zemininde kaldı. Bugüne kadar geri dönmedi. Ne de olsa sevgi bir rejimi ayakta tutmaz: istikrarsızdır, uçucudur, nitrogliserin gibidir.
Ardından kahve civarları geldi. Campos Sales, kibarlık gerektirmeyen bir kibarlar anlaşması kurdu: Başkan eyalet liderlerini destekliyor, eyalet liderleri de bu nezaketi itaatkar milletvekili grupları şeklinde iade ediyordu. Seçimler vardı. Sonucu neredeyse her zaman kendisinden önce ulaşırdı. São Paulo ve Minas, Pazar öğle yemeğinde masanın baş köşesini paylaşırmış gibi koltuğu paylaşıyorlardı.
1930'da boyu kısa bir Gaucho Rio'ya gelerek bu düzenlemeye son vermeyi vadetti ve 1937'de Kongre'yi kapatıp Estado Novo (Yeni Devlet) adını alan, daha merkeziyetçi bir başka düzen kurmak için son verdi. Ancak Getúlio Vargas'ın en Machadiano anı, rüzgarın yön değiştirdiğini hissettiği 1945 yılıdır. Aynı adamdan zıt ruhlara sahip iki parti doğar: iç kesimlerin müfettişlerinin ve siyasi liderlerinin partisi PSD ve sendikaların partisi PTB. Biri oturma odası için, diğeri mutfak için. Aylar sonra