İran savaşının etkisiyle küresel piyasalarda enerji fiyatlarının yükselmesinin ardından G7 ülkeleri, bu durumu kontrol altına almak için acil durum stoklarından 100 milyon varil dizel ve ham petrol serbest bırakma kararı aldı. ABD'nin baskısı altında alınan bu karar, ABD Başkanı Donald Trump tarafından memnuniyetle karşılandı.
Cuma günü (2 Ekim) yayımlanan ortak bir açıklamada G7, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) aracılığıyla koordineli bir şekilde 100 milyon varil enerji stokunun piyasaya sürüleceğini duyurdu. Halihazırda kendi taahhütleri doğrultusunda stokları serbest bırakmak için adımlar atmış olan ülkeler de bu hesaba dâhil edildi.
Açıklamada, enerji stoklarını serbest bırakma sürecinin derhal başlayacağı ve dört ay boyunca süreceği belirtildi. İlk 20 gün içinde G7 üyeleri ve ortak ülkeler piyasaya önemli miktarda dizel sürecek.
Ancak hangi ülkenin ne kadar ham petrol, dizel veya başka yakıt serbest bırakacağına dair ayrıntılı bilgi verilmedi. G7, hangi ülkelerin bu sürece katılım sağlayacağını da netleştirmedi. Açıklamada, gerekirse ek dizel stoklarının serbest bırakılması konusunda IEA ile görüşmelerin sürdürüleceği ifade edildi.
Donald Trump, sosyal medyada yaptığı paylaşımda, Avrupa'nın elindeki devasa dizel stoklarını serbest bırakma konusunda mutabık kaldığını belirtti ve sürecin derhal başlayacağını vurguladı.
Reuters'ın haberine göre, ABD hükümeti Almanya ve Fransa'ya acil dizel stoklarını azaltmaları yönünde baskı yapmış, aksi takdirde Avrupa'ya ABD'den dizel ihracatının yasaklanabileceği ihtimalini dile getirmişti. Reuters, perşembe günü bu konudaki görüşmelerden haberdar olan üç kaynağa dayandırarak bu bilgiyi yayımlamıştı.
G7'nin açıklamasında ayrıca üye ülkeler arasında enerji ürünleri ihracatına kısıtlama getirilmeyeceği ifade edildi. Ancak analistler bu kararı somut ve bağlayıcı bir adımdan ziyade siyasi bir uzlaşı olarak değerlendiriyor. Energy Aspects analistleri, büyük miktarda stok serbest bırakma kararının asıl amacının Trump yönetimini dizel ihracatına yasak getirmekten caydırmak olduğunu belirtti.
İran savaşı nedeniyle Körfez ülkelerinden yapılan sevkiyatların aksaması, Avrupa'nın bu yıl ABD'den yaptığı dizel ithalatını artırmasına neden oldu. Reuters'a konuşan ve müzakerelere yakın olan üç kaynak, bu kapsamda Avrupa ülkelerinin acil stoklarından 50 milyon varil dizel ve IEA üyesi diğer ülkelerin de 50 milyon varil ham petrol serbest bırakmasını görüştüğünü aktardı.
Serbest bırakılacak 50 milyon varil dizel, Avrupa Birliği'nin toplam acil dizel ve gazyağı stoklarının yaklaşık yüzde 17'sine denk geliyor. Bu miktar, Avrupa Birliği'nin yıllık dizel tüketiminin ise yaklaşık yüzde 3'üne eşit.
Stokların serbest bırakılacağı haberinin duyulmasının ardından ABD'de dizel vadeli işlem fiyatları düştü. Cuma günü yüzde 4'ten fazla gerileyen fiyatlar, galon başına 4,4491 dolara kadar geriledi. Avrupa'nın gösterge dizel vadeli işlemlerinde de metrik ton başına 90 dolardan fazla düşüş kaydedildi.
Daha önce mart ayında, İran savaşının tetiklediği enerji arzı krizinin ardından IEA koordinasyonunda tarihin en büyük acil durum stok serbest bırakma hamlesi gerçekleştirilmişti. O dönemde 32 üyeli IEA, yaklaşık 400 milyon varil stratejik enerji stokunu piyasaya sürmüştü. IEA İcra Direktörü Fatih Birol, bu hafta yaptığı açıklamada, söz konusu stokların yaklaşık üçte ikisinin halihazırda piyasaya sürüldüğünü belirtti.