Donald Trump, Xi Jinping ve Vladimir Putin arasında bir toplantı ihtimali, 1945 Yalta Konferansı ile karşılaştırmaları yeniden canlandırdı. Ancak asıl soru, dünyanın yeni nüfuz alanlarına bölünüp bölünmeyeceği değil, büyük güçlerin diğer devletlerin egemenliğinin sınırlarını onların katılımı olmadan müzakere etmeye giderek daha fazla hazır olup olmadığıdır.
Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi sırasında ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasında Shenzhen'de bir toplantı yapılması ihtimali, rahatsız edici bir tarihsel benzetmeyi yeniden canlandırdı: "yeni Yalta" olasılığı. Karşılaştırma politik olarak güçlüdür. Bu, bir müzakere masası etrafında oturan, uluslararası sistemin geleceğini ve çıkarları kararlarından doğrudan etkilenebilecek ülkelerin kaderini belirleyen üç liderin imajını çağrıştırıyor. Ancak bu benzetme aynı zamanda çağdaş uluslararası politikayı şekillendiren daha karmaşık dinamikleri gizleme riski de taşıyor.
Şubat 1945'te düzenlenen orijinal Yalta Konferansı, İkinci Dünya Savaşı'nın sonucunun giderek netleştiği ve muzaffer güçlerin savaş sonrası düzenin siyasi düzenlemelerini müzakere ettiği bir dönemde gerçekleşti. Konferansta Almanya'nın işgali ve yeniden inşası, Polonya'nın geleceği, Birleşmiş Milletler'in kuruluşu ve Sovyetler Birliği'nin Japonya'ya karşı savaşa girmesi beklenen girişi ele alındı. Özellikle savaş sonrası anlaşmanın Avrupa'nın bölünmesine katkıda bulunması nedeniyle, büyük güç diplomasisinin ve eşitsiz nüfuz dağılımının kalıcı bir simgesi haline geldi. Ancak Yalta, tüm dünyayı basitçe önceden belirlenmiş üç bölgeye bölmedi. Bunu takip eden Soğuk Savaş düzeni, çok daha uzun bir yüzleşme, müzakere, ideolojik rekabet ve askeri konsolidasyon süreciyle ortaya çıktı.
Bu tarihsel ayrım önemlidir. 2026'nın uluslararası sistemi 1945'in sistemi değil. ABD, Çin ve Rusya farklı güç biçimlerine sahipler, çok daha birbirine bağlı bir küresel ekonomi içinde faaliyet gösteriyorlar ve İkinci Dünya Savaşı'nın sonunda aynı şekilde mevcut olmayan kısıtlamalarla karşı karşıyalar. Çağdaş uluslararası düzen yalnızca askeri güç ve bölgesel kontrolle değil, aynı zamanda finansal ağlar, teknolojik standartlar, tedarik zincirleri, enerji güvenliği, dijital altyapı ve kritik kaynaklara erişimle de şekilleniyor. Etki, birçoğu açıkça tanımlanmış coğrafi alanlara tercüme edilemeyen birden fazla kanal aracılığıyla gerçekleştirilir.
Bu, büyük güç rekabetinin daha az sonuç doğurduğu anlamına gelmiyor. Aksine, güçlü devletlerin diğerlerinin elindeki seçenekleri şekillendirme yeteneği, uluslararası politikanın belirleyici bir özelliği olmaya devam ediyor. Değişen şey, bu etkinin uygulanma biçimidir. Büyük güçler, dünyayı katı bloklara bölmek yerine, belirli bölgeler veya stratejik alanlardaki çıkarlarını koruyan seçici düzenlemeler arayışına giderek daha fazla yöneliyor. Bunlar, askeri gerilimi artırma, yaptırımlara ilişkin müzakereler, bölgesel çatışmaların yönetimi, teknolojik erişim konusundaki rekabet veya bir gücün diğerine meydan okumaya daha az istekli olduğu gayri resmi sınırların oluşturulmasına ilişkin zımni anlayışları içerebilir. Önerilen Shenzhen toplantısı bu yaklaşımın hem olanaklarını hem de sınırlamalarını göstermektedir. Reuters'in raporları üç liderin farklı hedeflere sahip olduğunu gösteriyor