Her yıl kasım ayı yaklaşırken Pakistan'ın şeker sektörü tanıdık bir tartışma, belirsizlik ve çatışan çıkarlar döngüsüne giriyor. Yetiştiriciler, değirmencilerin ezmeye zamanında başlamasını, adil fiyatlar sunmasını ve ödemelerin zamanında yapılmasını sağlamasını istiyor. Değirmenciler ise operasyonların gecikmesinin nedenleri olarak satılamayan stokları, ihracat konusundaki belirsizliği ve mali kısıtlamaları gösteriyor. İkisi arasında kalan hükümet, şeker fiyatlarını sektörün mali açıdan sürdürülebilirliğine zarar vermeden makul seviyede tutarak tüketicileri korumaya çalışıyor. Çoğu zaman her iki tarafı da tatmin etmede başarısız oluyor ve sektörü yeni bir ezici sezonun başlangıcında belirsizlik içinde bırakıyor.
Tekrarlanan bu çatışma, çiftçiler ve sanayiciler arasındaki mevsimsel bir anlaşmazlıktan daha fazlasıdır. Bu daha ziyade birbirini takip eden hükümetlerin şeker kamışı üretimi, tedariki, işlemesi ve pazarlamasını yönetmek için tutarlı, uzun vadeli bir çerçeve geliştirmedeki başarısızlığını yansıtıyor. Sonuç olarak, rutin bir tarım ve sanayi faaliyeti olması gereken şey, yıllık bir parlama noktası haline geldi ve herkesi (kırsal geçim kaynakları, şeker tedarik zinciri ve tüketiciler) bir sonraki yıl boyunca rehin tuttu.
Son yıllarda, bu yıllık tartışmanın yanı sıra, aynı derecede tartışmalı bir model de ortaya çıktı: şeker ihracatının tekrarlanan döngüsü, ardından gelen fiyat artışları ve sonunda ithalat. Değirmencilerin baskısı altında olan hükümet, görünüşte döviz kazanmak, fazla stokları boşaltmak ve ezici sezonun başlamasına yardımcı olmak için her zaman ihracata izin veriyor, hatta bazen sübvansiyon bile sağlıyor. Ancak yurt içi arz daraldıkça ve fiyatlar yükselmeye başladıkça hükümet, piyasayı istikrara kavuşturmak için şeker ithal etme çabasına giriyor. Çiftçiler ezmedeki gecikmeyi protesto ediyor; değirmenciler, ezici sezonu rehin tutarak şeker ihracatı istiyor; Hükümet isteksiz görünüyor ve durum kaynama noktasına yaklaşıyor. Bir politika ancak üç tarafın çıkarlarını dengelediği takdirde sürdürülebilir olabilir.
Şu anda durum tamamen aynı. Çiftçiler kırma operasyonlarındaki gecikmeyi protesto ediyor. 200.000 tonluk ihracat izniyle yetinmeyen değirmenciler, 1,1 milyon ton daha göndermek istiyor. Son ihracat deneyiminden etkilenen hükümet isteksiz. Pakistan İstatistik Bürosu'na göre Pakistan, 2024-25 mali yılının ilk 11 ayında yaklaşık 765.734 ton şeker ihraç etti (izin verilen 700.000 tona karşılık) ve yaklaşık 411 milyon dolar gelir elde etti. Bu ihracatlara, hükümet ve sanayinin birçok kez bir araya gelip önemli bir yurt içi fazlalık tespit etmesinden sonra aşamalı olarak izin verildi. Ancak yurt içi fiyat durumu fazla iddialarını yalanladı. Aralık 2024'te fabrika çıkışı şeker fiyatı kg başına 125-130 Rupi civarındaydı. Haziran 2025 itibarıyla ülkenin çoğu yerinde perakende fiyatları kgi başına 200 Rs'ye yükseldi ve hükümet, yurt içi tedariki artırmak için 500.000 tonluk bir ithalat planını onayladı.
SBP, 2024-25 raporunda ihracatı, yurt içi stoklardaki kısıtlılık ve şeker fiyatı eğilimleriyle ilişkilendirdi. Aynı dönemde şekerin kentsel gıda enflasyonuna önemli katkı sağladığı da belirtildi. Bu tersine dönüş temel bir soruyu gündeme getirdi: İhracat stokları fazla olan bir ülke nasıl oldu da birkaç ay içinde arz sıkıntısı yaşadı ve aynı malı ithal etmek zorunda kaldı? Her ne kadar hükümet bu soruya hiçbir zaman cevap vermediyse de, eleştirmenler cevap verdi. Onlara göre değirmencilerin çoğu, aşağılayıcı bir şekilde şeker mafyası olarak adlandırdıkları şeye ve yönetici seçkinlere mensuptur ve bu,