Suudi ve Türk akademisyenler konferansa çevrim içi olarak katıldılar.
İki hafta boyunca, İslamabad Ulusal Savunma Üniversitesi (NDU) bünyesindeki Stratejik Araştırmalar, Araştırma ve Analiz Enstitüsü'nün (ISSRA) yıllık 'Kalkınma ve İstikrar için Uluslararası Programı' kapsamında; 'Yükselen Küresel Düzen (YKD)', stratejik otonomi ve istikrar, yapay zeka ve teknoloji, harp ve çatışmaların önlenmesi ile küresel rekabet üzerine yürütülen tartışmaları özetledik.
Son genel oturumda, Suudi ve Türk akademisyenler konferansa çevrim içi hitap ettiler. Suudi akademisyen, Orta Doğu'da güvenliğin ancak bölgesel devletlerin daha büyük [askeri güç] kapasitesi elde etmesi durumunda bölgesel olarak kararlaştırılabileceğini vurguladı. Onun 'Orta Güç' (OG) formülasyonu; sınırları ötesinde etki üretebilen, pazarlık kozuna sahip bir devlet tanımına dayanıyordu. Akademisyen; stratejik esneklik, diplomatik dengeleme, tekno-askeri yetkinlik ve bağımsızlık, bölgesel ortaklıklar ile İslamabad'ın etki alanı ve konumu gibi hususları OG ön koşulları olarak değerlendirerek Pakistan'ın OG statüsünü onayladı. Mekke Anlaşması'nın; Pakistan, Suudi Arabistan ve Türkiye'nin benzersiz OG yeteneklerini daha büyük bir bölgesel etki için birleştirdiğini belirtti.
Türkiye'den Prof. Hüseyin, Ankara'yı bir imparatorluk kaybetmiş değişmiş bir Orta Güç olarak tanımladı. Türkiye'nin stratejik konumunun lüksünden yararlanarak; coğrafi yakınlık (Pakistan ile olanlar gibi) ve Mekke Anlaşması, NATO üyeliği ve AB üyelik hedefleri gibi ittifaklar sayesinde Orta Doğu, Avrupa, Orta Asya ve Güney Asya'ya aynı anda benzersiz bir şekilde ait olduğunu ifade etti. Eski düzenin öldüğü ve YKD'nin henüz tam olarak işlerlik kazanmadığı bir ortamda, kolektif güvenliğin ve stratejik istikrarın teşvik edilmesinde Mekke Anlaşması'nın öneminin altını çizdi. Prof. Hüseyin, gelecekteki herhangi bir bölgesel güvenlik mimarisinde Ankara'nın bir güvenlik sağlayıcı olarak ortaya çıkacağını; Türkiye'nin 'yurtta sulh, cihanda sulh' anlayışına inandığını ve İran'ın göz ardı edilemeyeceğini belirtti.
IPDS-26 kapsamındaki üç günlük müzakereler çok geniş bir alanı kapsadı ve vurguyu hak ettiği yere, yani YKD'ye ve bunun dünya, bölge ve özellikle Pakistan için doğurduğu sonuçlara yöneltti. Bu geniş kapsamlı tartışmanın tüm yönlerini sınırlı süre içinde özetlemek zordu. YKD'yi gelişen akademik tartışmalar ışığında tartışmadan önce; YKD'yi yükselen küresel gençlik ve gençlik kültürü; ABD-İsrail ekseninin Gazze, Lübnan ve Suriye'deki kanunsuz tek taraflılığının yansımaları; etik, din ve milliyetçiliğin YKD'yi şekillendirmedeki rolü; General-Siyasetçi tartışması (generallerin siyasetçileri yanıltması veya tam tersi); yapay zeka yayılımının insan zekası ve bilişsel kapasite üzerindeki etkileri; savaşlarda artan sivil kayıpların kabulüne ilişkin endişe verici eğilim (Gazze'deki İsrail barbarlığı ve ABD/Avrupa'nın suça ortak sessizliği ve uyuşuk onayı); uzun vadeli Pakistan-İran ilişkileri (dost mu düşman mı); Trump başkanlığı altında ABD'nin İran'a vereceği nihai tepki ve fiziki olanların ötesinde ticaret, finans ve psikolojik darboğazları içeren 'darboğazlar' (choke points) stratejisi ışığında ele alıp IPDS-26'nın devamı niteliğinde çalışmalar yapmayı öneririz.
Şimdi YKD akademisine dönelim. Kanaatimizce, tartışmanın sonucu büyük ölçüde tek hegemon olan ABD'nin bakış açısına bağlı olacaktır. Akademik bölünme, bir tarafta ABD'nin Çin veya yükselen bir çok kutupluluk tarafından yerinden edilmesinin...