Türkiye'deki yatırımcılar her şeyden önce bir şeyi istiyor: paralarının değerini koruması. Yüzde 30 civarındaki enflasyon göz önüne alındığında, bu pek de kolay değil. Sonuç olarak, birçok insan altın, döviz veya hisse senedi ve artan bir şekilde yüksek getiri vaat eden yatırım fonu payları satın alıyor.
Ancak borsa, yaklaşık yarım milyon Türk yatırımcı için bir tuzak haline geldi. Eylül ortasında, gösterge niteliğindeki BIST 100 endeksi tek bir günde %6 düştü ve sadece birkaç işlem günü içinde yaklaşık %12 değer kaybetti.
Hisse senedi fiyatlarındaki bu keskin düşüş, büyük bir piyasa manipülasyonu skandalıyla tetiklendi. Yaklaşık 455.000 yatırımcı etkilendi, 45'ten fazla kişi tutuklandı ve iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi'nden (AKP) üst düzey bir siyasetçi istifa etti.
Her şey bazı yatırım fonu sağlayıcılarının yatırımcılara zamanında geri ödeme yapmada sorun yaşamasıyla başladı. Etkilenenler arasında Pusula Portföy ve Tera şirketleri tarafından yönetilen fonlar da vardı. Yalnızca iki Tera fonu, yaklaşık 6,5 milyar euro (6,37 milyar dolar) tutarında varlık barındırıyordu.
Bunun üzerine Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) müdahale ederek Tera, Pusula ve Atlas dahil yedi varlık yöneticisinin fonlarını kapattı. Devlet ajansı Anadolu Ajansı'na göre, toplam 131 fon tasfiye edilecek.
Adalet Bakanı Akın Gürlek yaptığı açıklamada, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın dolandırıcılık, sermaye piyasası kanununa muhalefet ve suç örgütü kurma suçlamalarıyla soruşturma yürüttüğünü duyurdu.
Şüphe şu: Fon şirketlerinin, gerçekte fonlarında değersiz "çöp hisse senetleri" bulunurken, fonlarının değerini yapay olarak şişirmiş olduğu iddia ediliyor.
Şu ana kadar tutuklanan 45 kişi arasında yatırım firmalarının yöneticileri de bulunuyor. Gürlek'in X üzerinden yaptığı açıklamaya göre, ayrıca 42 gerçek kişi ile 46 tüzel kişinin mal varlıklarına dondurma kararı getirildi.
Borsa İstanbul da harekete geçti: 1 Ekim itibarıyla 27 hisse senedini BIST 100 gösterge endeksinden çıkardı.
Fonlar tasfiye ediliyor: Varlıkları satılacak ve elde edilen gelirler fund payları oranında yatırımcılara dağıtılacak. Bunun için tanınan süre üç aydan altı aya uzatıldı. İstanbul'da bağımsız bir finansal danışman olan Aysel Gündoğdu'ya göre bu, hisse senetlerinin yok pahasına satılmaması için satış baskısını azaltmayı amaçlıyor. Ancak bu, her fonun tasfiyesinin altı ay süreceği anlamına gelmiyor. Piyasa koşullarına bağlı olarak daha hızlı tamamlanabilir.
Yalnız, hiçbir garanti yok. Bir yatırım fonu tasarruf hesabı değildir ve değerindeki herhangi bir kayıp doğrudan yatırımcıyı etkiler. Gündoğdu, para piyasası fonlarının büyük ölçüde elden çıkarılmasını bekliyor. Ancak "çöp hisse senetleri" barındıran ve neredeyse alınıp satılamayan hedge fonlar ve hisse senedi fonları ile durum daha zorlu kanıtlayabilir.
Piyasa kayıpları ile olası düzensizliklerden kaynaklanan zararlar arasında ayrım yapmak önemlidir.
Ekonomist ve köşe yazarı Güldem Atabay, fiyat düşüşleri ile manipülasyon arasında bir ayrım yapılması gerektiğini vurguladı: Yatırımcılar piyasa riskini üstlenirler, ancak yanlış bilgileri, yapay olarak şişirilmiş fiyatları veya denetim eksikliğini kabul etmek zorunda değildirler.
Fonlar kapatıldığında veya tasfiye edildiğinde, portföydeki hisse senetleri ve diğer menkul kıymetler satılabilir. Soru şu ki bunların değeri ne kadar ve ne kadar kolay satılabilirler.
Finans uzmanı Gündoğdu, fon varlıklarının yatırımcıların alacaklarını karşılamayacağına inanıyor. Dahası, yapısal başarısızlıkların da yaşandığını belirtiyor. "Kriz çok daha büyük..."