Türkiye'deki yatırımcılar her şeyden önce bir şey istiyor: paralarının değerini koruması. Yaklaşık %30'luk enflasyon göz önüne alındığında, bu pek de kolay değil. Sonuç olarak birçok insan altın, döviz veya hisse senedi ve giderek artan bir şekilde yüksek getiri vaat eden yatırım fonu payları satın alıyor.
Ancak borsa, yaklaşık yarım milyon Türk yatırımcı için bir tuzak haline geldi. Eylül ortasında gösterge BIST 100 endeksi tek bir günde %6 oranında çöküş yaşadı ve sadece birkaç işlem günü içinde yaklaşık %12 değer kaybetti.
Hisse senedi fiyatlarındaki bu keskin düşüş, büyük bir piyasa manipülasyonu skandalıyla tetiklendi. Yaklaşık 455.000 yatırımcı durumdan etkilendi, 45'ten fazla kişi tutuklandı ve iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi'nden (AKP) üst düzey bir siyasetçi istifa etti.
Her şey, bazı yatırım fonu sağlayıcılarının yatırımcılara zamanında geri ödeme yapmada sorun yaşamasıyla başladı. Etkilenenler arasında Pusula Portföy ve Tera şirketleri tarafından yönetilen fonlar da vardı. Yalnızca iki Tera fonu, yaklaşık 6,5 milyar euro (6,37 milyar dolar) tutarında varlık barındırıyordu.
Bunun üzerine Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) müdahalede bulunarak Tera, Pusula ve Atlas dahil olmak üzere yedi varlık yöneticisinin fonlarını kapattı. Devlet ajansı Anadolu Ajansı'na göre, toplam 131 fon tasfiye edilecek.
Adalet Bakanı Akın Gürlek yaptığı açıklamada, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın şu anda dolandırıcılık, sermaye piyasası kanununa muhalefet ve suç örgütü kurma suçlamalarıyla soruşturma yürüttüğünü duyurdu.
Şüphe şu yönde: Fon şirketlerinin, gerçekte portföylerinde hiçbir değeri olmayan "çöp hisseler" barındırırken, fonlarının değerini yapay olarak şişirdikleri iddia ediliyor.
Şu ana kadar tutuklanan 45 kişi arasında yatırım firmalarının yöneticileri de bulunuyor. Ayrıca Gürlek'in X üzerinden yaptığı açıklamaya göre, 42 gerçek kişinin ve 46 tüzel kişinin varlıkları donduruldu.
Borsa İstanbul da harekete geçti: 1 Ekim itibarıyla 27 hisse senedini BIST 100 gösterge endeksinden çıkardı.
Fonlar tasfiye ediliyor: Varlıkları satılacak ve elde edilen gelirler, fon payları oranında yatırımcılara dağıtılacak. Bunun için tanınan süre üç aydan altı aya çıkarıldı. İstanbul'daki bağımsız finans danışmanı Aysel Gündoğdu'ya göre bu hamle, hisselerin yok pahasına satılmaması için satış baskısını azaltmayı amaçlıyor. Ancak bu, her fonun tasfiyesinin altı ay süreceği anlamına gelmiyor. Piyasa koşullarına bağlı olarak daha çabuk tamamlanabilir.
Yalnız, hiçbir garanti yok. Bir yatırım fonu tasarruf hesabı değildir ve değerdeki her düşüş yatırımcıyı etkiler. Gündoğdu, para piyasası fonlarının büyük ölçüde elden çıkarılmasını bekliyor. Ancak "çöp hisseler" barındıran ve neredeyse işlem yapılamaz durumdaki hedge fonlar ve hisse senedi fonları ile durum daha zorlu bir hal alabilir.
Piyasa kayıpları ile olası usulsüzlüklerden kaynaklanan zararlar arasında ayrım yapmak önemlidir.
Ekonomist ve köşe yazarı Güldem Atabay, fiyat kayıpları ile manipülasyon arasında bir ayrım yapılması gerektiğini vurguladı: Yatırımcılar piyasa riskini üstlenirler, ancak yanlış bilgileri, yapay olarak şişirilmiş fiyatları veya denetim eksikliğini kabul etmek zorunda değildirler.
Fonlar kapatılır veya tasfiye edilirse, portföydeki hisse senetleri ve diğer menkul kıymetler satılabilir. Soru, bunların ne kadar değerli olduğu ve ne kadar kolay satılabileceğidir.
Finans uzmanı Gündoğdu, fon varlıklarının yatırımcıların taleplerini karşılamayacağına inanıyor. Dahası, yapısal aksaklıklar olduğunu belirtiyor. "Kriz çok daha büyük..."