Türkiye'deki yatırımcılar her şeyden önce tek bir şey istiyor: paralarının değerini koruması. Yaklaşık %30 civarındaki enflasyon göz önüne alındığında, bu pek de kolay değil. Sonuç olarak, birçok insan altın, döviz veya hisse senedi ve giderek artan bir şekilde yüksek getiri vaat eden yatırım fonu payları satın alıyor.
Ancak borsa, yaklaşık yarım milyon Türk yatırımcı için bir tuzak haline geldi. Eylül ayı ortalarında, gösterge BIST 100 endeksi tek bir günde %6 oranında çöküş yaşadı ve sadece birkaç işlem günü içinde yaklaşık %12 değer kaybetti.
Hisse fiyatlarındaki bu sert düşüş, büyük bir piyasa manipülasyonu skandalıyla tetiklendi. Yaklaşık 455.000 yatırımcı durumdan etkilendi, 45'ten fazla kişi gözaltına alındı ve iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi'nden (AKP) üst düzey bir siyasetçi istifa etti.
Her şey bazı yatırım fonu sağlayıcılarının yatırımcılara zamanında geri ödeme yapmada sorun yaşamasıyla başladı. Etkilenenler arasında Pusula Portföy ve Tera şirketleri tarafından yönetilen fonlar da vardı. Yalnızca iki Tera fonu, yaklaşık 6,5 milyar euro (6,37 milyar dolar) tutarında varlık barındırıyordu.
Bunun üzerine Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) müdahale ederek Tera, Pusula ve Atlas dahil yedi varlık yöneticisinin fonlarını kapattı. Devlet ajansı Anadolu'nun haberine göre, toplam 131 fon tasfiye edilecek.
Adalet Bakanı Akın Gürlek yaptığı açıklamada, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın şu anda dolandırıcılık, sermaye piyasası kanununa muhalefet ve suç örgütü kurma suçlamalarıyla soruşturma yürüttüğünü duyurdu.
Şüpheye göre: Fon şirketlerinin, gerçekte portföylerinde hiçbir değeri olmayan "çöp hisseler" barındırırken, fonlarının değerini yapay olarak şişirdikleri iddia ediliyor.
Gürlek'in X platformunda yaptığı açıklamaya göre, şu ana kadar aralarında yatırım firması yöneticilerinin de bulunduğu 45 kişi gözaltına alındı. Ayrıca 42 gerçek kişinin ve 46 tüzel kişinin varlıkları donduruldu.
İstanbul Borsası da harekete geçiyor: 1 Ekim itibarıyla 27 hisse senedi BIST 100 gösterge endeksinden çıkarılacak.
Fonlar tasfiye ediliyor: Varlıkları satılacak ve elde edilen gelirler, yatırımcılara fon payları oranında dağıtılacak. Bunun için tanınan süre üç aydan altı aya uzatıldı. İstanbul'daki bağımsız finans danışmanı Aysel Gündoğdu'ya göre bu, hisselerin yok pahasına satılmaması için satış baskısını azaltmayı amaçlıyor. Ancak bu, her fonun tasfiyesinin altı ay süreceği anlamına gelmiyor. Piyasa koşullarına bağlı olarak daha hızlı tamamlanabilir.
Yalnız, hiçbir garanti yok. Bir yatırım fonu tasarruf hesabı değildir ve değerdeki her düşüş yatırımcıyı etkiler. Gündoğdu, para piyasası fonlarının büyük ölçüde elden çıkarılacağını öngörüyor. Ancak "çöp hisseler" barındıran ve neredeyse işlem görmeyen serbest fonlar ile hisse senedi fonlarında durum daha zorlu olabilir.
Piyasa kayıpları ile potansiyel usulsüzlüklerden kaynaklanan zararlar arasında ayrım yapmak önemlidir.
Ekonomist ve köşe yazarı Güldem Atabay, fiyat kayıpları ile manipülasyon arasında bir ayrım yapılması gerektiğini vurguladı: Yatırımcılar piyasa riskini üstlenirler, ancak yanlış bilgileri, yapay olarak şişirilmiş fiyatları veya denetim eksikliğini kabul etmek zorunda değildirler.
Fonlar kapatılırsa veya tasfiye edilirse, portföydeki hisse senetleri ve diğer menkul kıymetler satılabilir. Soru, bunların ne kadar değerli olduğu ve ne kadar kolay satılabileceğidir.
Finans uzmanı Gündoğdu, fon varlıklarının yatırımcıların alacaklarını karşılamayacağına inanıyor. Dahası, yapısal hatalar olduğunu söylüyor. "Kriz henüz bitmedi..."