Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından anket yapılan her on Ukraynalıdan yediği son bir yıl içinde anksiyete veya depresyon yaşadığını belirtti; ancak örgütün şubat ayında yayımladığı verilere göre bunlardan yalnızca beşte biri yardım talebinde bulundu. Sınır Tanımayan Doktorlar’ın (MSF) Kiev’in yaklaşık 250 kilometre güneybatısındaki Vínnytsia’da bulunan ruh sağlığı merkezinde randevular hızla arttı. Kuruluşun ülkedeki tıbbi koordinatörü María Luz Ruiz Méndez’e göre, merkez daha da fazla sayıda çocuk kabul ediyor.
Bilim dergisi *European Journal of Psychotraumatology*’de salı günü yayımlanan bir araştırma, sivillerin yaklaşık %31,2’sinin 2024 yılında travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) belirtileri taşıdığını hesaplıyor. O tarihten bu yana Rusya’nın sivil nüfusa yönelik saldırıları artmaya devam ediyor. Kiev’den görüntülü arama yoluyla yapılan röportajın başlamasından iki üç dakika önce Ruiz Méndez’in telefonunda hava saldırısı alarmı çaldı. Ruiz Méndez, “Sinyaller çalıyor ve bu durum sürekli yaşanıyor. Nüfusun ruh sağlığı giderek aşınıyor” diye açıklıyor.
Londra King’s College yönetiminde yürütülen araştırmanın yazarları, bu sürekli tehdide dikkat çekiyor. Çalışmanın baş yazarı, İngiliz klinik psikolog Emma Facer-Irwin, hâlâ devam eden bir savaş sırasında insanların verdiği tepkilerin, çatışma sona erdiğinde gözlemlenenlerden farklı olabileceğine inanıyor. Travma sonrası stres bozukluğu, sarsıcı bir olayı yaşadıktan veya tanık olduktan sonra ortaya çıkıyor. İstem dışı gelen anılara, kaygıya, huzursuzluğa ve uyku sorunlarına yol açıyor. Bu rahatsızlığın karmaşık formu ise çok daha ağırdır ve çatışma, esaret, işgal veya bombardıman gibi uzun süreli ya da tekrarlayan travmaların ardından ortaya çıkıyor.
MSF’nin Vínnytsia’daki Vidnovlennia (Ukraynaca “yeniden yapılandırma” anlamına geliyor) adlı merkezi tam olarak bu alanda uzmanlaşıyor. Diğer sağlık merkezlerinden sevk edilen en ağır vakalar buraya ulaştırılıyor. Merkezde görev yapan sekiz psikolog ve iki psikiyatrist, 2025 yılında 3.850 seans gerçekleştirdi. Hastaların yaklaşık %80’i karmaşık TSSB formu geliştirmiş durumda ve birçoğu ayrıca depresyon, anksiyete, panik atak veya uyku sorunları yaşıyor.
İşgalin başlarında hastaların çoğunluğu belirli bir olaya verilen akut tepkilerle başvuruyordu. Bugün ise ağırlıklı olarak uzun süren çatışma dönemleri veya tekrarlayan travmaların ardından aylarca ya da yıllarca süren semptomlar taşıyan kişiler başvuruyor. Toplum genelinde ise karmaşık form çok daha az yaygın: nüfusun %25,2’sinde TSSB belirtileri bulunurken, %6’sında karmaşık tablo görülüyor.
Merkeze gaziler, yerinden edilmiş kişiler, esaret altında hayatta kalanlar ve siviller başvuruyor. MSF verilerine göre hastaların %63’ünü kadınlar oluşturuyor. King’s College araştırması da kadınların daha yüksek risk altında olduğunu gösteriyor. Aynı şekilde yaşlılar, daha düşük eğitim seviyesine sahip olanlar, orduda hizmet verenler ve savaş nedeniyle evlerini terk etmek zorunda kalanlar da risk altında. Bir yakını kaybetmek de ağır bir yük oluşturuyor.
İtalyan sivil toplum kuruluşu İnsan Hakları İçin Doktorlar (MEDU) tarafından mart ayında yayımlanan bir araştırma, ülkenin batısındaki bir klinikte tedavi gören yerinden edilmiş 224 kişiyi inceledi: Savaş nedeniyle yakın birini kaybetmiş olmak, her iki bozukluğu yaşama riskini artırıyordu. MSF merkezi ayrıca savaş esirlerinin ve kayıpların ailelerine de hizmet veriyor.
Ruiz Méndez, ailelerin kayıp yakınlarından haber alamamanın yarattığı kaygıyı ve acıyı kontrol altına almak için ekiplerin bu ailelerle birlikte çalıştığını belirtiyor. Merkez ekibine göre her geçen gün daha fazla çocuk merkeze geliyor. Bugün çocuk hastalar, toplam hastaların %21’ini oluşturuyor: bunların %17’si 5 ile 14 yaş arasında, %4’ü ise 15 ile 17 yaş arasında yer alıyor. Oran ülke genelinde aynı seyrediyor.