Bu hafta Toprak Derneği, 20 yıl sonra organik somonun sertifikasını geri çekti. Ne yanlış gitti? Britanya'daki ilk çiftlik somonu, 1971'de İskoçya'nın batı kıyısı açıklarında, Fort William yakınında üretilen, nispeten mütevazı bir 14 tondu. Somon çiftçiliğine öncülük eden çok uluslu dev Unilever için bu, balıkların nasıl kafesleneceği, hastalıklarla nasıl mücadele edileceği ve sert hava koşullarıyla nasıl başa çıkılacağı konusunda yıllarca süren deneyimlerden sonra bir zaferdi. Unilever, 1960'larda, o zamana kadar yabani olarak yakalanan ve göreceli bir lüks olarak kalan somon balığı yetiştirmenin kitlesel bir pazar yaratacağını, maliyetleri düşüreceğini ve istikrarlı kar sağlayacağını fark etmişti. 1976'ya gelindiğinde, her yıl 116 ton balık üreten üç İskoç tesisine yayıldı. Bugün, yılda 1 milyar £ değerindeki İngiliz somon yetiştiriciliği endüstrisi, yılda yaklaşık 205.000 ton balık üretiyor ve İskoçya'da 2.500 kişiye istihdam sağlıyor.
Somon yetiştiriciliğinin başlamasından bu yana geçen on yıllarda, Britanya kıyılarındaki yabani Atlantik somonunun sayısı %70'ten fazla azaldı; bu, nehirlerimizin, kıyılarımızın ve denizlerimizin karşı karşıya olduğu ve küresel ısınma sonucunda okyanuslar ısındıkça artan önemli çevre sorunlarının bir uyarı işareti olmalıdır. Eş zamanlı olarak, çoğu İskoçya'da olmak üzere Britanya'da Atlantik somonunun endüstriyel çiftçiliği, ticari ve tüketici açısından bir başarı elde etti. Somon, her yıl 65.000 ton somon tüketen İngiliz aileler tarafından en popüler balık olarak gösteriliyor ve pazarlama materyalleri onu besin açısından zengin, protein dolu ve iyi bir omega-3 kaynağı olarak tanıtıyor. Pek çok kişi, soluk renkli ve beyaz yağlı çizgileriyle satın aldıkları somonun, okyanusta serbestçe yüzen yabani bir balık değil, oldukça yoğunlaştırılmış endüstriyel tarımın ürünü olduğunun farkında değil.
Bu hafta, bir akreditasyon kuruluşu olan Toprak Derneği, 20 yıl sonra organik çiftlik somonu sertifikasını kaldıracağını duyurdu. Dernek, kapsamlı bir incelemede çevre ve refah sonuçlarının "yüksek çıtayı" karşılamadığının tespit edildiğini ve bunun yeterince hızlı değişebileceğine dair kanıt bulunmadığını söyledi. Toprak Derneği CEO'su Helen Browning şunları söyledi: "20 yıl önce somon balığı üzerinde çalışmaya başladığımızda, denizde organik üretim ilkelerini yerine getirebilecek bir su ürünleri yetiştiriciliği sistemi arzumuz vardı. "Diğer türler üzerinde minimum olumsuz etkiyle, somon için iyi bir yaşam için gerekli kaynakları sağlayabilecek çoklu-trofik, zenginleştirilmiş bir ortam hayal ettik. Ancak bu yöndeki ilerleme ihmal edilebilir düzeyde… Kanıtlar refah ve çevresel sonuçların devam etmemiz için yeterli olmadığını gösteriyor.”
Somon yetiştiriciliği, dişi balıkların yumurtalarının yapay olarak döllenmesi ve kontrollü tatlı su kuluçkahanelerinde kuluçkalanmasıyla başlar. Yavru balıklar yumurtadan çıktıktan sonra yeterince büyüyünce daha büyük tanklara ve ardından bölmelere taşınır, ardından 12-18 aylıkken tekrar deniz suyu kafeslerine aktarılır, burada balık unu topaklarıyla beslenir ve hastalıkları önlemek için ilaçlarla tedavi edilir. Yüksek stok yoğunluğunun neden olduğu deniz biti istilasının bir sonucu olarak çiftlik somonunun kabarcıklar ve yaralarla kaplı olduğunu (bazı görüntülerde kafaları hariç) gösteren görüntüler ortaya çıktı. Bitleri tedavi etmek için kimyasalların kullanılması, yüksek ölüm oranları ve hastalık ve kirlilik nedeniyle yabani somon balığı ve kıyı sularına verilen çevresel zarar, bunların hepsi giderek artan sayıda kuruluşun bunu insanlık dışı ve sürdürülemez olarak nitelendirmesinin nedenleridir. Chris Packham, doğa bilimci ve yayıncı