Berlinliler 13 Ağustos 1961 günü uyandıklarında, önceki güne kadar işe, okula veya akrabalarını ziyarete gittikleri sokaklar dikenli tellerle kesilmişti. Silahlı askerler kavşaklarda bekledi, geçitler kapatıldı ve şehir bölündü. Soğuk Savaş'ın en güçlü simgelerinden biri olan Berlin Duvarı'nın yapımına başlandı. Operasyon gece saatlerinde gerçekleştirildi. On binlerce Doğu Alman askeri ve polisi, Doğu Alman vatandaşlarının Batı'ya doğru yola çıktığı son büyük geçidi kapatmak göreviyle Batı Berlin çevresinde konuşlandırıldı. Dikenli tel bariyer olarak başlayan şey, yavaş yavaş beton duvarlar, koruma kuleleri ve kaçma girişiminin ölümle sonuçlanabileceği, sıkı korunan bir alandan oluşan bir sisteme dönüştü. Müttefiklerin İkinci Dünya Savaşı'ndaki zaferinden sonra Almanya, Amerika Birleşik Devletleri, Fransa, Büyük Britanya ve Sovyetler Birliği tarafından yönetilen dört işgal bölgesine bölündü.
Berlin de aynı şekilde bölündü. Alman başkentine her biri bir müttefik gücün idaresi altında olan dört bölge verildi. Böyle bir düzenleme, Almanya'nın kalıcı olarak iki eyalete bölünmesi anlamına gelmiyordu. Ancak ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki ilişkilerin sıkılaşması tam da şuna yol açtı: Komünist Doğu Almanya ve demokratik Batı Almanya yaratıldı. 1952 yılında Joseph Stalin, iki ülke arasındaki yaklaşık 1.376 kilometre uzunluğundaki sınırı kapattı. Ancak Berlin, Batı'ya ulaşılabilecek bir kapı olarak kaldı. Neredeyse sonraki on yıl boyunca sakinler şehrin doğu ve batı kesimleri arasında özgürce hareket edebildi, işe gidebildi ve ailelerini ziyaret edebildi. Aynı zamanda milyonlarca insan daha iyi bir yaşam arayışıyla Doğu Almanya'yı terk etti. George Washington Üniversitesi tarih profesörü Hope Harrison, 1961'in o Ağustos gecesinden önce Berlin'in "tek şehir" olduğunu söylüyor.
Harrison, "Doğu Berlin'den Batı Berlin'e yürüyebiliyorsunuz, otobüse binebiliyorsunuz, metroya binebiliyorsunuz. Birçoğu şehrin bir yerinde yaşıyor, diğerinde çalışıyordu ya da bir yerinde yaşayıp diğerinde okula gidiyordu. Diğer tarafta herkesin bir büyükannesi ya da kız kardeşi vardı" diyor. Her gün 60.000'den fazla Doğu Alman Batı Berlin'e işe gidip geliyordu. O zamanlar Batı Almanya ekonomisi, kısmen Marshall Planı yoluyla sağlanan bir milyar dolardan fazla Amerikan yardımı sayesinde patlama yaşıyordu. 1953'ten 1961'e kadar Sovyet-Doğu Almanya ilişkileri üzerine bir kitabın yazarı Harrison, "Batı Almanya'nın bir 'ekonomik mucize' olduğu söyleniyordu ve emeğe ihtiyacı vardı. Bu nedenle Doğu'dan birçok insan Batı'da iş buldu ve bu da Doğu Alman lider Walter Ulbricht'i çileden çıkardı" diyor. Sert komünist lider Walter Ulbricht için, işçilerin Batı Berlin'e yaptığı günlük geziler sorunun yalnızca bir kısmıydı.
Çok daha ciddi bir darbe, yılda 200.000 ila 300.000 kişinin Berlin üzerinden Doğu Almanya'dan kalıcı olarak ayrılmasıydı. Zayıflayan ekonomisi böyle bir iş gücü kaybına daha uzun süre dayanamazdı. Ulbricht, yıllarca Moskova'daki komünist liderlikten şehrin iki kesimi arasındaki sınırı kapatmak için izin istedi. Ancak cevap ısrarla olumsuzdu. Soğuk Savaş düşmanlığına rağmen Sovyetler Birliği, diğer müttefiklerle savaş sonrası imzalanan anlaşmayı ihlal etmek istemedi. Stalin'in ölümünden sonra iktidara gelen Nikita Kruşçev, Ulbricht'e vatandaşların