Batı, Afrika'nın yönetimini ve sömürgeciliği yargılamak için onlarca yıl harcadı. Ancak Mo İbrahim'in son endeksi farklı bir bakış açısı ve bazı rahatsız edici gerçekler sunuyor Batı, Afrika'nın kendisini nasıl yönetmesi gerektiği konusunda hiçbir zaman tavsiyelerden mahrum kalmadı. Sıralamalar üretti, yardım için koşullar ekledi ve yolsuzlukla ilgili dersler verdi; çoğu zaman kendi bankaları ve şirketleri kıtanın yönetişim zayıflıklarından büyük kazançlar elde etti. Dolayısıyla, Kahire'de oturup Sudan doğumlu, kendi kendini yetiştirmiş bir telekomünikasyon girişimcisi ve milyarderin Afrikalıların neden kendi hükümetlerini ölçmeleri gerektiğine dair konuşmasını dinlemek canlandırıcı bir şeydi. Şu anda yirmi yıldır varlığını sürdüren 2026 İbrahim Afrika Yönetişim Endeksi'nin (IIAG) lansmanında Mo İbrahim, Nelson Mandela'ya atfettiği bir soruya geri döndü: "Bu kadar çok Afrikalı fakir kalırken Afrika nasıl bu kadar zengin olabilir?" Cevabı açıktı: “Yönetimdir.”
Ancak İbrahim'in yönetimle kastettiği şey, gelişmekte olan ülkeler hakkında hüküm vermek için sıklıkla kullanılan dar değerlendirmelerden çok daha zorludur. Vakıf bunu vatandaşların hükümetlerden bekleme hakkına sahip olduğu siyasi, sosyal, ekonomik ve çevresel kamu mallarının sağlanması olarak tanımlıyor. İnsanların güvende olup olmadığını, çocukların eğitimli olup olmadığını, hastanelerin çalışıp çalışmadığını, kadınların korunup korunmadığını, fırsatların genişleyip genişlemediğini ve liderlerin sorumlu olup olmadığını sorguluyor. Bu, IIAG'yi diğerlerinden farklı kılıyor. TransparencyInternational'ın Yolsuzluk Algılama Endeksi, yolsuzluğun tamamını değil, kamu sektöründeki yolsuzluğun algısını ölçer. Dünya Bankası'nın Dünya Çapındaki Yönetişim Göstergeleri altı boyutu kapsar ancak aynı zamanda algılara ve uzman değerlendirmelerine de dayanır. Yararlı kanıtlar sunuyorlar. Ancak her ikisi de vatandaşların yönetişimi nasıl deneyimlediğine dair tam bir açıklama olarak algılanmamalıdır.
IIAG, daha geniş bir soru sormak için Afrika liderliğindeki bir girişimdir. 16 alt kategori, 96 kurucu gösterge ve 54 Afrika ülkesini, beş bölgeyi ve sekiz bölgesel ekonomik topluluğu 10 yıl boyunca kapsayan IIAG, kıta genelinde yönetişimin kapsamlı bir resmini sunarak, toplam puanların çok ötesine geçen kalıpları, ilerlemeleri ve zorlukları açığa çıkarıyor. 51 bağımsız kaynaktan yararlanıyor ve verileri serbestçe kullanılabilir hale getiriyor. Dış etkilerden kaçamıyor; kaynak materyallerinin çoğu uluslararası. Ancak neyin önemli olduğu, nasıl bir araya getirildiği ve neden önemli olduğu konusunda Afrikalılar belirleyici söz hakkına sahip. 2016 ile 2025 arasında Afrika'nın ortalama yönetişim puanı yalnızca 0,8 puan artarak 100 üzerinden 50,1'e yükseldi. Otuz ülke iyileşti, 23'ü kötüleşti ve biri değişmedi. Ekonomik fırsat temelleri 3,7 puan, insani gelişme ise 2,5 puan arttı.
Ancak güvenlik ve hukukun üstünlüğü yüzde 1,7 düşerken katılım, haklar ve katılım bir puan düştü. Seyşeller etkileyici ilerlemeler kaydetti; Nijerya, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Güney Afrika endişeye neden oldu. Yalnızca yolsuzluk konusunda, Afrikalıların neredeyse %60'ına ev sahipliği yapan 28 ülkede durum kötüleşti. Yeni bir yol veya hastane bir ülkenin puanını yükseltirken, vatandaşlarına sunulan siyasi alan daralır. Bu nasıl bir ilerleme? Vakfın genel müdürü Nathalie Delapalme, güvenlik ve hukukun üstünlüğü olmadan ekonomik kalkınmanın kırılgan olacağı ve uzun sürmesinin mümkün olmayacağı konusunda uyardı. İbrahim'le yaptığım bir röportajda, siyasi elitlerin aşırı baskı uyguladığı bir dönemde bile bir ülkenin yolsuzlukla mücadele performansını geliştirip geliştiremeyeceğini sordum.