77 yaşındaki Dona Rosa neredeyse bir yıldır dişçiye gitmemişti. Diş eksikliğinden ya da problemlerden değil, evden çıkma isteğinin olmayışından. Kocası vefat ettiğinden beri kendini yavaş yavaş izole etmeye başlamıştı: önce kulüpten, sonra dikiş grubundan ayrıldı, sonra da kızlarını ziyaret etti. Sonunda onu ofise getirdiklerinde, ihmal edilmiş çürükler, iltihaplı diş etleri ve kendisinin kullanmayı bıraktığı bir takma dişle dolu bir ağız buldum. Yaşlı gözlerle bana "Doktor, neden benimle ilgileniyorsun?" diye sordu. Bu soru dişlerle ilgili değildi. Depresyonla ilgiliydi. Yaşlılıkta ağız sağlığı ile ruh sağlığı arasındaki ilişki, modern tıptaki en derin ve en çok göz ardı edilen bağlantılardan biridir. Ve bu her iki yönde de çalışır: Hasta ağız zihni hasta eder, hasta zihin ise ağzı hasta eder.
Dünya Sağlık Örgütü'nün tahminlerine ve ulusal araştırmalara göre depresyon Brezilyalı yaşlıların yaklaşık %15'ini etkiliyor ve bu sayı yalnız yaşayan veya bakımevlerinde kalanlar arasında daha da yüksek. Ancak yaşlılarda depresyon nadiren kendini açık bir üzüntü olarak gösterir. İştahsızlık, cesaretsizlik, ağız hijyeni de dahil olmak üzere kişisel bakımın terk edilmesi şeklinde kendini gizler. Depresyondaki yaşlı insanlar dişlerini fırçalamayı, dişçiye gitmeyi ve görünüşlerine önem vermeyi bırakırlar. Ağız sessizlik içinde bozulur ve kaybedilen her diş, değersizlik ve yalnızlık duygusunu daha da derinleştirir. Bu acımasız bir döngüdür: bozulan ruh sağlığı ağız sağlığını yok eder, bozulan ağız sağlığı ise ruh sağlığını kötüleştirir. Bir bağlantı aracı olarak gülümseme
Sinirbilim bize gülümsemenin sadece bir yüz ifadesi olmadığını, sosyal bağlantı için biyolojik bir araç olduğunu gösteriyor. Gülümsediğimizde beynimiz, mutlulukla bağlantılı nörotransmiterler olan endorfin ve serotonin salgılar. Ve gülümsemenin ayna etkisi vardır: Bir başkasına gülümseyen kişi karşılığında gülümseme alır, bu da bir sevgi ve aidiyet döngüsü yaratır. Şimdi kendi ağzından utanan yaşlı bir insanı hayal edin. Gülümsemiyor, konuşmuyor, kendini açığa vurmuyor. Sosyal etkileşimlerden tam olarak bağlantının en koruyucu olduğu dönemde çekilir. Çalışmalar, rehabilite edilmemiş diş kaybı olan yaşlı kişilerin sosyal izolasyon, anksiyete ve depresyon oranlarının daha yüksek olduğunu ve oral rehabilitasyonun psikolojik sağlıkta önemli bir iyileşme ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Ruh sağlığı koruyucusu olarak diş hekimi
Yaşlı kişinin hâlâ düzenli olarak gittiği tek bakım yeri genellikle diş hekimi muayenehanesidir. Bu, diş hekimini benzersiz bir konuma yerleştirir: nöbetçi konumu. Ağız hijyeninden vazgeçmek, gülümsemeyi reddetmek, görünüşünü ihmal etmek ve belirsiz "irade eksikliği" şikayetleri depresyonun ilk belirtileri olabilir ve diş hekimi hastayı fark eden ve yönlendiren ilk profesyonel olabilir. Ağız ruhun aynasıdır ve yaşlılıkta bu ayna sadece diş sağlığını değil aynı zamanda zihin sağlığını da yansıtır. Yaşlananların gülümsemesine sahip çıkmak, yaşama sevincine sahip çıkmaktır. Çünkü dikkatli bir gülümseme, açılan bir kalp ve süren bir hayattır. Dr. Marco Polo Siebra Diş Hekimi (CRO/MS 2172), Geriatrik Diş Hekimliği, İmplantoloji ve Diş Protezleri Uzmanı. (*) Dr. Marco Polo Siebra Diş Hekimi (CRO/MS 2172), Diş Protezleri, Geriatrik Diş Hekimliği, İmplantoloji ve Sinir Bilimi Uzmanı.