Anne, Palangkaraya sakinleri zehirli dumandan kaçmak için temiz hava 'güvenli evlerine' akın ederken, beş aylık oğlunun sağlığını korumak için çaresiz çabalar sarf ettiğini anlatıyor. Palangkaraya'da her gün hava kalitesi kontrolüyle başlıyor. Maddi gücü olan kişiler için, elde taşınan bir cihaz, havayı ciğerlerine giren zehirli parçacıklar açısından test edebilir. Diğerleri için ise pencereden dışarı bakıldığında gökyüzünün dumandan turuncuya döndüğü görülüyor. Ancak Endonezya'nın bu bölgesini kasıp kavuran yangınlara en yakın olanlar için, kontrol, uyandıklarında gelen keskin koku ve şiddetli öksürük nedeniyle gözlerini bile açmadan yapılıyor. Borneo adasında insanlar, havanın bile tehdit oluşturduğu bir hayatla karşı karşıya. Pencereler plastik örtülerle kapatılmış, çocuklar yatak odalarına kilitlenmiş ve aileler akşamlarını tanklardan oksijen soluyarak geçiriyor.
Krizin merkezinde, yaklaşık 300.000 sakinin yaşadığı ve çevredeki ormanları saran orman yangınları nedeniyle aylardır kuşatılan Palangkaraya şehri yer alıyor. Apri Dona Yusmelita burada beş aylık oğluyla birlikte yerde oturuyor. Onu, ilacı bebeğin minik akciğerlerine taşıyacak bir makine olan nebülizörden nefes almaya teşvik ediyor. Kısa ömrünün çoğunu hasta geçirdi. Kendisi de dört yaşında bir çocuğu olan Yusmelita, "Öksürük balgamlı, bu yüzden her zaman kusmak zorunda kalıyor" diyor. "Yani hedef kilosuna ulaşmakta zorlanıyor gibi. Çünkü sürekli hasta. Yani ne içerse kusuyor çünkü çok sık öksürüyor." Yangınların başladığı temmuz ayından bu yana Yusmelita, çocuklarını düzenli olarak hava temizleme cihazının bulunduğu yatak odasında tutmak zorunda kalıyor. 27 yaşındaki çocuk, kendilerini meşgul etmek için televizyonu oturma odasından çıkardı, ancak dönüşümlü elektrik kesintileri günlerin daha uzun hissedilmesine neden olabiliyor. Dumanlı hava evlerinin geri kalanına sızıyor.
"Çocukların akciğerleri bizimkilerden farklı olduğundan yemek yemenin bile yatak odasında olması gerekiyordu" diyor. "Her şeyi buraya taşıdık, özellikle de dün duman sarıya döndüğünde... Yani sadece yatak odası güvenli." Geçtiğimiz dört ay boyunca ailesi, zamanlarının yaklaşık yarısını o tek kişilik odada geçirdi. Annesi çocukları oyun oynamaları için kısa süreliğine dışarı çıkardığında belirtileri anında alevlendi. “Buna dayanamıyorum” diyor. "Çok acınası." Her yıl çıkan yangınlardan çıkan duman burada bir yaşam biçimi haline geldi. Birçok yangın, Endonezya'nın dünyanın en büyük üreticisi olduğu palmiye yağı gibi mahsuller için araziyi açmak amacıyla "kes ve yak" yöntemi kullanılarak kasıtlı olarak başlatıldı. Bu yıl son derece kötü geçti; Endonezya'da 2 milyon hektara yakın orman ve turbalık alanı yandı. Bir “godzilla” El Niño, normalden daha kuru koşullar getirdi.
Yetkililer felaketin boyutuyla başa çıkamadı; bu da hava kirliliğini izleyenlerin genellikle yerel gönüllüler olduğu anlamına geliyor. Yerel bir Yerli örgütü olan Ranu Welum Vakfı, hava temizleyicileri, oksijen tankları ve nebülizörlerle donatılmış duman “güvenli evleri” için bağış topluyor. Kurucu ortaklardan 35 yaşındaki Roro Ardya Garini, çocuklar ve yaşlılar gibi hassas gruplara hizmet verdiklerini ancak zor günlerde herkesin hoş karşılandığını söylüyor. “Sadece nefes almak için geliyorlar” diyor. Şu anda, genellikle kiliseler veya kamu binaları tarafından bağışlanan odalarda, bu pus barınaklarından 14 adet bulunuyor. En iyileri hava geçirmez beton duvarlara ve minimum havalandırmaya sahiptir. Garini, barınakların hastanelerin yerini alamayacağını ve bazen gönüllülerin insanları uzaklaştırmak zorunda kaldığını söylüyor. Bir keresinde, bir bebek akut oksijen yoksunluğu nedeniyle morarmıştı ve