Pakistan'daki döviz kuru köktencilerinin tek, kısmi bir gösterge olan Reel Efektif Döviz Kuru (REER) ile meşgul olmaları şaşırtıcıdır. Nadeem ul Haque'nin aydınlatıcı bir makalede öne sürdüğü gibi, döviz kurlarının sabitlenmesi veya kasıtlı olarak yükseltilmesi, 1970'lerde Bretton Woods'un çöküşüyle etkili bir şekilde sona erdi. O zamandan bu yana yapılan araştırmalar, döviz kurunun bir politika aracı değil, bir piyasa fiyatı (bir para biriminin diğer para birimi cinsinden fiyatı, temel ekonomik koşullar tarafından belirlenir) olduğunu doğruladı. Dolayısıyla döviz kuru yurt içi enflasyonu, verimliliği, dış dengeleri, sermaye akımlarını, rezerv yeterliliğini, mali güvenilirliği, faiz oranı farklılıklarını ve piyasa beklentilerini yansıtan içsel bir değişkendir. Haque'nin belirttiği gibi, "Birisi onu zayıflatmaya karar verdiği için Rupi zayıflamaz. Zayıflar çünkü altta yatan koşullar mevcut fiyatı sürdürülemez hale getirir."
REER'in meşru ancak sınırlı bir amacı vardır. Ticari ortaklara karşı göreceli fiyat hareketlerine göre düzeltilmiş nominal döviz kurundaki değişiklikleri ölçer. Ancak seçilen baz yılına dayalı olarak 100'lük bir endeks okuması optimal bir döviz kuru oluşturmaz. 100'den sapma da otomatik olarak aşırı değerleme veya düşük değerleme sinyali vermez. REER, ödemeler dengesinin sürdürülebilirliği, ticari olmayan kaynaklardan döviz bulunabilirliği veya ihracatçıların kalite, teknoloji, üretkenlik ve teslimat yoluyla rekabet edebilme yeteneği hakkında çok az şey söylüyor. REER'i döviz kuru politikasında yetkili bir rehber olarak ele almadan önce yanıtlanması gereken sorular var.
Birincisi, 2010 baz yılı denge döviz kurunu temsil ediyor mu? Pakistan, 2026'daki dengeye yakın hesaba kıyasla o yıl, GSYİH'nın yüzde ikisi civarında, yaklaşık 3,95 milyar dolarlık bir cari hesap açığı kaydetti. İkincisi, ticaret ağırlıkları ve ticaret ortağı kompozisyonu, özellikle Çin FTA'sından sonra 16 yıl boyunca temsili düzeyde kaldı mı? Üçüncüsü, bireysel ortakların para birimlerindeki hareketler ABD dolarını referans alan bir endekse yeterince yansıtıldı mı? Dördüncüsü, fiyat deflatörünün (TÜFE, ÜFE, birim işgücü maliyetleri veya GSYİH deflatörü) seçimi çok farklı sonuçlar üretebilir. Reçetelerin tek bir endekse dayandırılmasından önce bu noktaların ciddi şekilde düşünülmesi gerekiyor.
REER, harici hesap bileşenlerinin çoğunu yakalayamıyor. İşçi dövizleri, mal ihracatından daha hızlı arttı. Hammadde, ekipman ve yakıt ithalatını finanse ederek, yerli sanayinin aksi takdirde eksik istihdam edilecek üretim kapasitesini kullanmasına olanak tanıyan önemli bir döviz kaynağıdırlar. Rezerv oluşturmaya, dış istikrarı artırmaya ve borçlanmaya olan bağımlılığı azaltmaya yardımcı oluyorlar. Doğrudan yabancı yatırım, portföy yatırımı ve dış borç ödemeleri daha fazla döviz likiditesi sağlar. REER ile sınırlı değerlendirmeler, dış sürdürülebilirliğin bu belirleyicilerini gözden kaçırmaktadır. REER'i döviz kuru politikasında yetkili bir rehber olarak ele almadan önce soruların yanıtlanması gerekmektedir.
Üç ampirik test, döviz kurunun yapay olarak mı yönetildiğini yoksa genel olarak piyasa tarafından mı belirlendiğini belirlemeye yardımcı olur. Birincisi, resmi bankalararası faiz oranları ile açık piyasa faiz oranları arasındaki farktır. 2023 Mali Yılında dolar başına 10-15 rupi ile zirveye ulaştı. Rezervler biriktikçe ve piyasa koşulları normalleştikçe aradaki fark alışılagelmiş Rs0,50-2 aralığına daraldı ve bu da daha birleşik bir döviz piyasasına işaret etti. İkinci test, ithalata ve kar ve temettülerin ülkesine geri gönderilmesine ilişkin idari kısıtlamaların döviz talebini bastırmak için kullanılıp kullanılmadığıdır. Bu tür sınırlamalar SBP'nin 2023 Mali Yılında uygulamaya konduğu