Önde gelen bir yapay zeka araştırmacısı, Pakistanlı bir kadın avukat ve kadınların liderlik ettiği iki hak grubu, Çarşamba günü daha adil ve barışkıl bir dünyaya katkı sağladığı değerlendirilen çalışmaları onurlandıran İsveç merkezli bir hak ödülüne layık görüldü.
Right Livelihood Ödülü, Nobel Ödülleri'nde göz ardı edilen çevre ve uluslararası kalkınma alanlarındaki başarıları kutlamak amacıyla 1980 yılında İsveçli-Alman hayırsever Jakob von Uexkull tarafından oluşturuldu.
Bu ödül genellikle Nobel Ödülleri'nden bir hafta önce veriliyor.
Right Livelihood, 72 ülkeden 200 aday arasından seçilen bu yılki kazananların, "insanları marjinalleştiren sistemlere karşı direnç ve insanları yeniden merkeze koyma konusundaki ortak ısrarları" nedeniyle onurlandırıldığını belirtti.
Dağıtık Yapay Zeka Araştırma Enstitüsü'nün kurucusu olan yapay zeka araştırmacısı Timnit Gebru, ödülünü yapay zekanın önyargılardan nasıl etkilendiğini inceleyen çalışmaları dolayısıyla aldı.
Right Livelihood yaptığı açıklamada, Gebru'nun "yapay zekada yoğunlaşmış güce meydan okuduğu ve adalet, yaşanmış deneyim ve insan iradesine dayanan öncü dijital teknolojiyi savunduğu için" onurlandırıldığını belirtti.
Aslen Eritreli bir ailenin çocuğu olarak Etiyopya'da doğan Gebru, 2020 yılında teknoloji devi Google'ın Etik Yapay Zeka ekibine eş liderlik ederken, sözde büyük dil modellerindeki (LLM) önyargı riskleri üzerine bir makalenin yazarları arasında yer alıyordu.
Jürinin açıklamasına göre Google, belirli garantiler verilmediği sürece makaleyi geri çekmeyi veya istendiği gibi adını kaldırmayı reddetmesi üzerine Gebru'nun işine son verdi.
Pakistan'da baskılara karşı mücadele eden bir avukat
Bir diğer kazanan ise jürinin, "hiçbir insan illegal değildir inancından hareketle etnik, devlet ve ataerkil zulme meydan okumak için Hazara topluluğunun ilk kadın avukatı olarak engelleri aşması nedeniyle" ödüle layık görüldüğünü belirttiği Pakistanlı Jalila Haider oldu.
Haider, ülkesindeki en savunmasız topluluklardan bazılarını devlet baskısına, kadınlara yönelik ayrımcılığa ve etnik şiddete karşı savunma çalışmalarıyla tanınıyor.
Kuruluş, "Haider, iktidardakiler tarafından hedef alınan veya görmezden gelinen binlerce kişi, özellikle etnik, cinsiyet ve dini azınlıklar ile mülteciler için adalet sağlamıştır" dedi.
Toprak haklarını savunan Güney Afrikalı kırsal kadın grubu
Güney Afrika'daki 11 ülkede 178.000'den fazla küçük ölçekli çiftçiyi bir araya getiren Kırsal Kadınlar Meclisi (Rural Women's Assembly) ödülün bir diğer kazananı oldu.
Right Livelihood jürisi, grubun "kurumsal ve ataerkil mülksüzleştirmeye karşı toprak, tohum ve bedensel özerkliği savunan birleşik bir güç" yarattığını belirtti.
Vakıf, Meclis'in diğer çalışmalarının yanı sıra, yerel tohum çeşitlerini çoğaltmak ve korumak, bu tür tohumları saklama ve takas etme yönündeki uzun geleneksel uygulamayı korumaya yardımcı olmak için çalıştığını kaydetti.
Sivil gücü koruyan Gürcü insan hakları grubu
Ödül ayrıca vakfın "Gürcü toplumunun ahlaki pusulası" olarak onurlandırdığını belirttiği Gürcistan Genç Avukatlar Derneği'ne (GYLA) verildi.
Jüri, 1994 yılında kurulan grubun bu ödülü, "otokratik baskı karşısında Gürcistan demokrasisini inşa etme ve koruma ile sivil gücü sürdürme" yönündeki çabalarından ötürü aldığını ifade etti.