Genişleme raporuna göre Avrupa Birliği, bloğa katılmak isteyen ülkelere karşı her zamankinden daha sert bir duruş benimsedi. Dün yayınlanan rapor, Ukrayna'daki savaş, üye ülkeleri hedef alan hibrit tehditler ve Orta Doğu'daki jeopolitik çalkantıların arka planında yer alıyor. Brüksel'in rapor boyunca sürdürdüğü temel kaygılardan biri, aday ülkelerin ve AB ile yakın bağları olan ülkelerin demokratik değerlerle, uluslararası hukukla ve bloğun dış politikasıyla tam olarak uyumlaştırılmasıdır. Bu, Yunanistan Dışişleri Bakanı George Gerapetritis'in Birleşmiş Milletler'de AB temsilcisi Stavros Lambrinidis'in huzurunda yasadışı Türkiye-Libya mutabakatını kınadığı sırada açıkça görüldüğü gibi, Avrupa Komisyonu'nun ulusal meselelerde Yunanistan ile tamamen aynı çizgide göründüğü bir zamana denk geliyor.
Komisyon'un Bay Lambrinidis aracılığıyla Yunanistan'ın pozisyonunu tamamen desteklediğini belirtmekte fayda var. Aynı görüş, İlerleme Raporu'nda da yer alıyor; yasa dışı muhtıranın üçüncü ülkelerin egemenlik haklarını ihlal ettiği, Deniz Hukuku ile bağdaşmadığı ve diğer devletler açısından hukuki sonuç doğuramayacağı vurgulanıyor. Daha geniş anlamda rapor, AB'ye üye olmak isteyen ülkelerin kaydettiği ilerlemeyi değerlendiriyor ve Türkiye'yi demokratik gerileme örneği olarak tanımlıyor. Euronews'e göre Türkiye'nin AB dış politika ilkelerine uyumu 'çok düşük' olarak tanımlanırken, 'AB'nin Rusya'ya yönelik yaptırımlarının atlatılması önemli olmaya devam ediyor. Avrupalı bir yetkili, Türkiye'nin bir miktar ilerleme kaydettiğini ancak daha fazla ilerleme kaydetmesi gerektiğini söyledi.
AB ile Türkiye arasındaki ilişkilerin yakınlaşmasının önündeki temel engeller arasında elbette Ankara'nın Kuzey Kıbrıs'ın yasa dışı işgaline ilişkin tutumu yer alıyor. Diğer önemli endişeler arasında Yunan adaları üzerindeki uçuşlar, Yunan ulusal hava sahası ve karasularının ihlalleri, Türkiye'nin Yunanistan'ın Ege ve Doğu Akdeniz'deki iddialarına karşı meydan okumaları ve yasadışı Türkiye-Libya mutabakatı yer alıyor. Raporda ayrıca, Yunanistan-Türkiye ilişkilerinin 2023'ten bu yana genel olarak iyileşmesine ve Doğu Akdeniz'de izinsiz Türk sondajı yapılmamasına rağmen Ege'deki durumun karmaşık olmaya devam ettiği belirtiliyor. Ege'deki Yunan karasularının 12 deniz miline uzatılması olasılığına yanıt olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından 1995 yılında ilan edilen thecasus belli'ye (savaş tehdidi) özellikle dikkat çekiliyor.
Komisyon, bu hakkın Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin (UNCLOS) 3. maddesi kapsamında sağlandığını hatırlatarak, Türkiye'nin savaş davasının ikili ilişkileri zorlamaya devam ettiğini kaydetti. Raporda ayrıca Türkiye'nin Yunan adalarının silahsızlandırılması yönündeki taleplerine, Ankara tarafından yayınlanan genel deniz seyrüsefer duyurularına ve dolaylı olarak Yunanistan'ın egemenliğini, egemenlik haklarını ve yargı yetkisini sorgulayan zorluklara da değiniliyor. 'Mavi Vatan' doktrininin Türk ders kitaplarında yer alması da endişe kaynağı olarak nitelendiriliyor. AB'nin Yunanistan ile Kıbrıs arasındaki elektrik bağlantısı olan Büyük Deniz Bağlantısı'na (GSI) katılımı ve finansmanı dikkate alındığında Brüksel, Türkiye'nin projenin uygulanması için gerekli araştırma faaliyetlerini engellemeye devam ettiğini kaydediyor. Konu, bölgedeki enerji işbirliğini etkilemeye devam eden daha geniş sorunlar bağlamına oturtuluyor. Raporda son olarak Türkiye'nin tepkisine de değiniliyor.