Yaklaşık otuz yıldır Japonya olağanüstü düşük faiz oranlarına ve 2022'den bu yana zayıflayan bir para birimine sahip. Bu yılın temmuz ayında yen, ABD doları karşısında 163 seviyesine gerileyerek 1986'dan bu yana görülmeyen seviyelere ulaştı. Japonya'da yaşayanlar için bunun etkileri, denizaşırı seyahatlerde daha az dolar veya euro almanın ötesine uzanıyor.
Zayıf bir yen, ithalatı daha pahalı hale getiriyor ve Japonya tüketiminin, özellikle de enerjinin önemli bir kısmını ithal ediyor. Yüksek enerji maliyetleri daha sonra tüm ekonomiye yansıyor. Gıdaların süpermarketlere taşınması, paketlerin teslim edilmesi gerekiyor ve işletmelerin enerji faturalarını ödemesi icap ediyor. Sonunda, bu ek maliyetlerin birçoğu tüketiciye yansıtılıyor.
Bununla birlikte, zayıf bir yen Japonya'yı yabancı ziyaretçiler için daha ucuz hale getiriyor ve turizmle bağlantılı işletmelere fayda sağlayabiliyor. Japon ihracatçılar da denizaşırı kazançları yene dönüştürüldüğünde bundan yararlanabiliyor.
Ancak bir başka büyük değişim daha yaşanıyor ve bu durum hem borçluları hem de tasarruf sahiplerini etkiliyor. 18 Eylül'de Japonya Merkez Bankası (BOJ) politika faizini %1.25'e yükselterek, onlarca yıldır Japonya'nın karakteristik özellikleri olan olağanüstü ucuz para politikasından bir adım daha uzaklaştı. Ev alıyorsanız bu durum büyük önem taşıyor. %0.75'lik bir ipotek faizi ile %2'lik bir oran arasındaki fark küçük görünebilir, ancak 35 yıllık bir konut kredisi üzerinden bileşik olarak hesaplandığında, bir evin toplam maliyetinde büyük bir fark anlamına gelebilir.
Ancak Japonya'daki tasarruf sahipleri için daha yüksek faiz oranları iyi bir haber olabilir. Onlarca yıldır tasarruf hesaplarında, vadeli mevduatlarda veya devlet tahvillerinde para tutmak neredeyse hiç getiri sağlamıyordu. Yükselen faiz oranları, bu tür yatırımların daha iyi getiri sunabileceği anlamına geliyor.
Bunun neden gerçekleştiğini anlamak için Japonya'nın ötesine bakmalıyız. BOJ kararından sadece iki gün önce ABD Merkez Bankası (Fed) hedef faiz oranını %3.75'ten %4'e yükseltti. ABD ve Japonya faiz oranları arasındaki büyük fark, yeni etkileyen en önemli güçlerden birini açıklamaya yardımcı oluyor: 'carry trade'. Bu, yatırımcıların Japonya'dan ucuza borç para alıp bunu daha yüksek getiri sunan bir yerde yatırması anlamına geliyor. Onlarca yıldır Japonya'nın sıfıra yakın (ve bazen negatif) faiz oranları, yeni borçlanma için cazip bir para birimi haline getirdi. Yatırımcılar daha sonra bu parayı ABD Hazine tahvilleri gibi yurt dışındaki daha yüksek getirili varlıklara aktarabildiler. Japonya şu anda ABD Hazine tahvillerinin en büyük yabancı tutucusudur.
Bununla birlikte, para yenden dolara doğru hareket ettiğinde, bu durum yen üzerinde aşağı yönlü bir baskı yaratır. Bu yüzden BOJ faiz oranlarındaki küçük değişiklikler bile ilgi çekiyor. Japon tahvil getirileri denizaşırı ülkelerde sunulanlara ne kadar yaklaşırsa, yen'i yurt dışına taşımak o kadar cazip olmaktan çıkar. Yeterli sayıda yatırımcı denizaşırı yatırımlarını ülkeye geri getirirse, yabancı para birimlerini tekrar yene çevirmeleri gerekir ve bu da potansiyel olarak yeni güçlendirebilir.
Şimdilik, ABD ve Japonya oranları arasındaki fark, 'carry trade'i sürdürecek kadar büyük kalmaya devam ediyor. Ortaya çıkan zayıf yen, yüksek ithalat maliyetlerinin ortalama bir vatandaş için bir yük olması nedeniyle politikacılara harekete geçmeleri yönünde baskı yaptı. 2026 yılında Japonya ve ABD, yen'i desteklemek için büyük ve koordine bir müdahale gerçekleştirdi. Müdahale başlangıçta para birimini güçlendirse de, etkinin geçici olduğu kanıtlandı ve yen sonradan tekrar zayıfladı. Bu durum, hükümet müdahalesinin başarabileceklerinin sınırları olduğunu gösteriyor.
Bir tasarruf sahibine fayda sağlayan şey bir borçluya zarar verebilir ve yeni destekleyen şey ekonominin başka yerlerinde sorunlar yaratabilir.
Dahası da var, Japonya şu anda G7 ülkeleri içindeki en yüksek seviyede olan devasa bir borç yükü taşıyor...