https://arab.news/wcvqf Katarlı arabulucular, geçen ay karşılıklı güven artırıcı tedbirlere ilişkin yedi günlük bir teklif sunulmasının ardından ABD ile İran arasındaki müzakereleri canlandırmak için Cuma günü Tahran'a döndü. Tahran önerileri kabul edilemez olarak nitelendirdi ancak tartışmalar devam ediyor. Sekiz ay süren savaşın ardından anlaşmazlık büyük ölçüde değişmedi; İran, nükleer programını ele almadan önce Amerika'nın limanlarına uyguladığı ambargonun ve petrol ihracatına yönelik kısıtlamaların kaldırılmasını isterken, Washington baştan itibaren nükleer imtiyazların söz konusu olduğunda ısrar ediyor. Sıralama konusundaki anlaşmazlık, bir çözüme ulaşma çabalarını defalarca boşa çıkardı ve son teklif, bir dizi karşılıklı taahhüt yoluyla bu sorunun üstesinden gelmeyi amaçlıyor. Ancak Körfez ülkeleri için sorun, diplomatik çıkmazın aşılmasının ötesine geçiyor ve müzakerelere artan katılımlarının onlara nihai çözümün şartlarını şekillendirmede anlamlı bir söz hakkı verip vermeyeceğine kadar uzanıyor.
Bu katılım son haftalarda oldukça genişledi. Suudi Savunma Bakanı Prens Halid bin Selman, geçen hafta Pakistan genelkurmay başkanı Mareşal Asım Münir ve Türk istihbarat şefi İbrahim Kalın ile birlikte Tahran'a gitti. Üç gün önce Suudi Arabistan, Pakistan, Türkiye ve Mısır dışişleri bakanları çatışmayı, Suudi Arabistan'a yönelik saldırıları ve seyrüsefer özgürlüğünü görüşmek üzere Avrupalı mevkidaşlarıyla İstanbul'da bir araya geldi. Umman ayrıca Hürmüz Boğazı üzerinden deniz erişimi konusunda İran'la da pazarlık yapıyor. Denizcilik düzenlemeleri tek başına askeri gerilimin bölgenin başka yerlerinde devam etmeyeceğini garanti edemez
Ayrı ayrı ele alındığında, bu girişimler bölgesel hükümetlerin Tahran'la kendi anlayışlarını aramaları ile diplomatik yolların rekabetini önerebilir. Ancak Riyad, Tahran misyonunun Katar ve Pakistan liderliğindeki arabuluculuğu desteklediğini açıkça belirtirken Doha, bölgesel ortaklarla koordinasyonunu kabul etti. Ortaya çıkan tablo, giderek artan tamamlayıcı çabalardan biridir, ancak bunların ne ölçüde koordine edildiği belirsizliğini korumaktadır.
Bu kolektif, çok kanallı diplomasinin hatırı sayılır bir değeri var. Doha, çatışma boyunca Washington ve Tahran ile temasını sürdürürken, Pakistan da düşmanlıkların durdurulması yönündeki müzakere çabalarında merkezi bir rol oynadı. Suudi Arabistan, yenilenen Husi saldırılarıyla karşı karşıya kalan bir ülkenin siyasi ağırlığını ve doğrudan güvenlik çıkarlarını beraberinde getiriyor. Türkiye, Tahran ve Batılı hükümetlere giden kanalları korurken, Umman, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasıyla ilgili teknik zorlukların üstesinden gelebilecek deneyime ve coğrafi konuma sahip. İkincisinin ağustos ayında İran'la yaptığı görüşmelerde geçici bir nakliye koridoru, mayın temizleme, trafik yönetimi ve boğaza yönelik uzun vadeli düzenlemeler yer alıyordu. Bunlar farklı ama birbirine bağlı müzakerelerdir. Ticari gemilerin saldırılara maruz kalması durumunda yaptırımlar konusunda anlaşmaya varılması pek bir şey ifade etmeyecektir; denizcilik düzenlemeleri ise tek başına askeri gerilimin bölgenin başka yerlerinde devam etmeyeceğini garanti edemez.
Körfez endişeleri, ABD ve İran'ın taleplerine odaklanan ikili bir anlayışla yeterince ele alınamaz. Haziran İslamabad mutabakat zaptı böyle bir yaklaşım için bir emsal teşkil etti. İsviçre'de yapılan müteakip müzakereler, nükleer sorunlar, yaptırımlar, izleme ve anlaşmazlıkların çözümü konusunda üst düzey bir komite ve ayrı çalışma grupları oluşturdu. bir