Pandemi dönemindeki tecrit yıllarının ardından Çin, ana kapısını dünyaya her zamankinden daha fazla açma zamanının geldiğine karar verdi. Onlarca ülkenin vatandaşları için vizeyi kaldırdı, yabancıların yerel ödeme uygulamalarında uluslararası kartları kullanmasını kolaylaştırdı ve iddialı bir hedefle güçlü bir turizm çekim kampanyası başlattı: 2030 yılına kadar yıllık 190 milyon yabancı ziyaretçiye ulaşmak. Ancak tanıtım videolarında anlatılmayan şey, kapı dışarıya açılırken Şi Cinping hükümetinin içeride yeni kilitler taktığıdır. Eylül ortasından bu yana, yetkililerin kimin girip kimin çıkacağını ve her şeyden önemlisi kimin ülkede kalması gerektiğini kontrol etme yetkisini genişleten 19 maddelik tartışmalı bir yönetmelik yürürlükte. Odak noktası üç profili daraltıyor: memur, muhalif ve artık yapay zekâ sırlarını bilen mühendis.
Yönetmelik, yurt dışında "Çin'in ulusal güvenliğine veya çıkarlarına zarar veren" eylemlerde bulunmuş vatandaşların ülkeyi terk etmesini engellemeye izin veriyor. Yasağın süresi altı ay ile üç yıl arasında uzatılabilecek. Ayrıca özellikle geniş bir varsayımı da içeriyor: "Ulusal endüstriyel veya teknolojik güvenliği" tehdit edecek şekilde ihracat kontrolü veya teknoloji transferi kurallarını ihlal eden kişilerin tutulması mümkün olacak. Bu tür yönergelerde alışılageldiği üzere, bir ticari sırrın sızdırılmasından Çinli bir araştırmacının Amerikalı bir şirket tarafından işe alınmasına kadar her şeyi kapsayacak kadar geniş kavramlar ele alınıyor. Sınır görevlileri ayrıca vatandaşları yüksek riskli olarak kabul edilen ülkelere veya bölgelere seyahat etmekten "caydırabilecek". Yönetmelik, bir varış noktasını neyin tehlikeli kıldığını veya bir tavsiyenin pratikte ne zaman bağlayıcı bir emre dönüşebileceğini belirtmiyor. Ayrıca seyahat belgesi başvurusunda bulunanların gerekçelerinin "gerçek ve meşru" olduğunu kanıtlamalarını zorunlu kılıyor, ancak hangi kanıtların gerekli olacağını veya bunların ikna edici olup olmadığına hangi yetkilinin karar vereceğini netleştirmeden.
Pekin, bu hükümlerin sıradan vatandaşların seyahatlerini kısıtlamadığını savunuyor. Resmi medya bunu yolsuzluk, casusluk, dolandırıcılık ve teknoloji kaçışına karşı bir savunma olarak sundu. Eleştirmenler ise kategorilerin muğlaklığını ve bir kişinin seyahat yasağına tabi olup olmadığını, ne kadar süreyle ve hangi gerekçeyle olduğunu bilmesini sağlayacak şeffaf bir prosedürün olmamasını kınıyor.
Eski ve katı kontroller
Çin'den çıkış kontrolleri yeni değil. Memurlar, Komünist Parti kadroları ve devlet işletmelerinin çalışanları yıllardır pasaportlarını üstlerine teslim ediyor ve her uluslararası seyahat için izin istiyor. Eskiden esas olarak üst düzey hükümet yetkililerini etkileyen bu uygulama, kademeli olarak idarenin alt kademelerine kadar genişletildi. Şanghay yerel hükümetinin kültürel departmanından bir memur, "Ailemle birlikte Avrupa'ya tatile gidebilmek için üstlerime seyahat nedenlerini ve kalacağımız oteller de dahil olmak üzere tüm güzergahı içeren bir mektup göndermek zorunda kaldım" diyor. Finans başkentinde, 2022'nin sonlarında kısıtlamalara karşı düzenlenen protestolara katıldıkları için gözaltına alınan bir çift...