Batı Balkan ekonomileri, jeopolitik gerilimlere ve önemli ticaret ortaklarının yavaşlamasına rağmen büyümeye devam ediyor ancak olumlu göstergelerin arkasında ciddi bir sorun yatıyor. Bölgedeki şirketlerin yeni ihracat girişimlerinin yalnızca üçte biri bir yıldan fazla ayakta kalabiliyor, yalnızca yüzde bir ile dört arası beşinci yıla ulaşabiliyor. Dünya Bankası tahminlerine göre Batı Balkanlar'daki altı ekonominin, geçen yılki yüzde 2,6'nın ardından 2026'da ortalama yüzde 3,1 büyüme elde etmesi bekleniyor. 2027 ve 2028 için büyümenin yıllık yüzde 3,4'e hızlanması bekleniyor. Ancak Arnavutluk, Bosna-Hersek, Karadağ, Kuzey Makedonya, Sırbistan ve kendi kendini ilan eden Kosova için temel zorluk, yalnızca ekonomilerinin ne kadar büyüyeceği değil, aynı zamanda bu büyümenin rekabetçi şirketlerin ve daha kaliteli işlerin yaratılmasına ne kadar katkıda bulunacağıdır.
Yani ekonomi, tüketim, kamu yatırımları ve yabancı sermaye sayesinde büyüme kaydedebilirken, aynı zamanda uluslararası pazarda çok daha üretken ve rekabetçi hale gelemiyor. Dünya Bankası raporundaki en ilginç göstergelerden biri tam olarak şirketlerin uzun vadede dış pazarlarda varlıklarını sürdürebilme becerisine işaret ediyor. Mal ve hizmet ticareti, 2025 yılında bölgesel gayri safi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 107'sine ulaştı; bu oran, yüzde 90 olan Avrupa Birliği ortalamasının üzerindedir. Aynı zamanda bölgenin hizmet ihracatı da son 15 yılda dört katına çıktı. Ancak ekonominin yüksek dışa açıklığı, otomatik olarak güçlü bir ihracat tabanı anlamına gelmemektedir. Dünya Bankası'na göre, yeni ihracat girişimlerinin yalnızca üçte biri ilk yılda hayatta kalabiliyorken, yalnızca yüzde bir ile dördü beş yıl içinde hayatta kalabiliyor. Bu, yurtdışında alıcı bulmanın veya büyük bir siparişi gerçekleştirmenin uzun vadeli başarı için yeterli olmadığı anlamına geliyor.
Şirketler ürün kalitesini, rekabetçi fiyatları, güvenilir teslimat sürelerini ve yıllar boyunca müşteri taleplerine uyum sağlama yeteneğini korumalıdır. Dünya Bankası da ihracatçıların işgücü piyasası açısından önemine dikkat çekiyor. Uluslararası ticaretle uğraşan şirketler, işçilerin çoğunluğunu imalat sanayinde istihdam etmektedir, genellikle daha büyüktür ve ağırlıklı olarak iç pazarda faaliyet gösteren şirketlere göre daha iyi ücretler sunmaktadır. Bölgedeki şirketlerin rekabet edebilirliğinin önündeki en büyük engellerden biri sadece gümrük değil, aynı zamanda çok sayıda idari ve düzenleyici gerekliliktir. Mal ithalatında ortalama gümrük vergileri yaklaşık yüzde altı civarındadır, ancak gümrük dışı tedbirler yaklaşık yüzde on oranında ek maliyet yaratmaktadır. Bazı tarım ve gıda sektörlerinde bu maliyet yüzde 20'yi aşarken, sınır ötesi hizmet sunumundaki kısıtlamaların yüzde 29 olduğu tahmin ediliyor. Bunlar izinler, denetimler, sertifikasyon ve çeşitli iş kurallarıyla ilgili maliyetlerdir.
İthal bileşenler için daha fazla ödeme yapmak zorunda kalan veya tekrarlanan idari prosedürlerden geçmek zorunda kalan bir şirketin üretim maliyetleri daha yüksek olur ve bu da onun dış pazarda rekabet etmesini zorlaştırır. Dünya Bankası, idari ve düzenleyici gereklilikler de dahil olmak üzere ithalatın önündeki engellerin yarısının kaldırılmasının, orta vadede bölgenin GSYİH'sını yüzde 12,5'e kadar artırabileceğini tahmin ediyor. Bunun, garantili bir büyüme tahmini değil, ekonomik bir simülasyonun sonucu olduğunu vurgulamak önemlidir. Bu tür etkilerin elde edilebilmesi için daha basit ve öngörülebilir prosedürler, dijitalleştirme, daha etkili denetimler ve uyumlaştırılmış standartların karşılıklı tanınması gerekmektedir. Batı Balkanlar coğrafi konumu, Avrupa pazarına yakınlığı ve düşük işçilik maliyetleri nedeniyle yıllardır yabancı yatırımcıların ilgisini çekiyor. Ben