Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in Washington’a gerçekleştirdiği üç günlük resmi ziyaret sona erdi, ancak Kongre'deki Çin gözlemcileri ve ABD-Çin politika çevreleri, yıl sonuna kadar yapılması beklenen iki liderlik zirvesi daha öncesinde, varılan çok sayıdaki sonucu hâlâ tahlil ediyor.
Xi ile ABD Başkanı Donald Trump arasındaki görüşmeler; ABD-Çin ticaret ateşkesinin uzatılması, yatırım taahhütleri, yapay zeka diyaloğu ile üst düzey temasların sürdürülmesi konusunda bir anlaşma ve ayrıca Amerikalılar için vizeler, fentanil öncülleri ve dev pandaları içeren tedbirler dahil olmak üzere bir dizi ortak duyuru ortaya çıkardı.
Ancak bazı Amerikalı Çin gözlemcileri, sonuçların büyük bir atılımın gerisinde kaldığını ve iki ülke arasındaki temel farklılıkları çözmekten ziyade gerilimleri yönetmeyle ilgili olduğunu ifade etti.
ABD-Çin Ekonomik ve Güvenlik İnceleme Komisyonu başkan yardımcısı Mike Kuiken, South China Morning Post'a yaptığı açıklamada, zirvenin büyük ölçüde “statükonun nasıl yerinde tutulacağı” ile ilgili olduğunu söyledi.
Kuiken, “Ben zaten atılımlar beklemiyorum” dedi ve ekledi: “Her atılımın – ki bunun muhtemelen en ihtimal dahilinde olanı kademeli olacaktır – zorlu diplomatik görüşmeler ve müzakereler yoluyla gerçekleşeceğini düşünüyorum.”
2000 yılında kurulan bağımsız bir danışma organı olan komisyon, Kongre'ye ABD-Çin ilişkilerinin ulusal güvenlik ve ticaret üzerindeki etkilerine dair yıllık raporlar ve tavsiyeler sunuyor.
Her iki taraf da karşılıklı olarak yaklaşık 30 milyar dolar değerindeki hassas olmayan mallara yönelik gümrük vergilerini düşürme ve bir tarımsal ticaret çalışma grubu kurma konusunda anlaşırken, Kuiken tarım ve ilgili alımların zirvenin en büyük somut çıktısı olduğunu belirtti.
Hassas siyasi konularda ise taraflar kendi duruşlarını dile getirmeye devam etti. Xi, Trump'tan Tayvan'ın bağımsızlığına açıkça karşı çıkmasını isterken, ABD'nin Çin Büyükelçisi David Perdue zirve sonrasında Washington'ın ada hakkındaki politikasının değişmediğini söyledi.
Perdue, Fox News'a yaptığı açıklamada, “Bağımsızlığı desteklemiyoruz ve zorbalığı da desteklemiyoruz” dedi.
Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Doğu Asya ve Pasifik Alt Komitesi'nin Demokrat kıdemli üyesi Ami Bera, Trump'a Tayvan konusunda kararlı durma, Hint-Pasifik'teki uzun süreli ABD taahhütlerini sürdürme ve Pekin ile doğrudan diplomasi yürütme çağrısında bulundu.
Bera, Güney Kore haber ajansı Aju Press'e yaptığı açıklamada, “Umarım Başkan Trump ‘tek Çin’ politikasındaki onlarca yıllık taahhütlerimizi korur” dedi ve ekledi: “Amacımız statükoyu korumaktır. Amacımız çatışmadan kaçınmaktır.”
Pekin, Tayvan'ı gerektiğinde güç kullanılarak yeniden birleştirilecek Çin'in bir parçası olarak görüyor. Amerika Birleşik Devletleri de dahil olmak üzere çoğu ülke Tayvan'ı bağımsız bir devlet olarak tanımıyor, ancak Washington kendi kendini yöneten adayı güç kullanarak ele geçirmeye yönelik her türlü girişime karşı çıkıyor ve ona silah tedarik etmeyi taahhüt ediyor.
Trump’ın Xi’yi sıcak bir şekilde karşılaması da Kongre'deki bazı üyelerin eleştirilerine neden oldu.
Kuzey Carolina'lı Cumhuriyetçi Senatör Thom Tillis, CBS News ile yaptığı bir röportajda resmi ziyareti “WTF anı” (ne oluyor anı) olarak nitelendirdi ve Trump'ın, Tillis'e göre demokratik müttefiklerle daha az zaman harcarken Xi'ye cömert bir karşılama sunma kararını sorguladı. Tillis ayrıca yönetimin Tayvan için önerilen 14 milyar dolarlık silah paketini onaylamadaki gecikmesini de eleştirdi.
Temsilciler Meclisi Çin Özel Komitesi'nin Cumhuriyetçi başkanı John Moolenaar ise Trump’ın müzakere tutumuna dair daha olumlu bir değerlendirmede bulunurken, Xi'nin Washington'dan önemli tavizler koparamadan ayrıldığını savundu.
Kongre'de Çin'e karşı daha sert bir çizgi izleyen bazı Cumhuriyetçiler de resmi ziyarete katıldı.