PARİS: Pazartesi günü yayınlanan iki BM raporu, acil eylem çağrısında bulunarak, küresel ısınmanın 1,5 dereceyi aşmasının buzullar, deniz buzu ve dünyanın donmuş bölgeleri için "geri döndürülemez" sonuçlar doğuracağı uyarısında bulundu. Dönüm noktası niteliğindeki 2015 Paris Anlaşması, dünyaya ısınmayı 2°C'nin oldukça altında sınırlama ve iklim değişikliğinin en kötü etkilerinden kaçınmak için 1,5°C'de tutma çabalarını sürdürme taahhüdünde bulunuyor. Raporlardan biri, 1,5 derece hedefinin aşılmasının, kriyosfer (Dünya'nın her türlü buzu) için "büyük ölçekli ve çoğu durumda geri dönüşü olmayan etkiler yaratacağını" söyledi.
Buzulların ve deniz buzunun erimesi, permafrostun erimesi ve deniz seviyelerinin hızlanan yükselişi, selden su kıtlığına kadar geniş çaplı etkilere sahip olacak. İsviçre'deki buzul kütlesindeki yüzde 20'lik kayıp gibi sıcaklık artışının bazı etkileri halihazırda gözle görülür durumda. Ancak BM, 1,5 derece hedefi geçerli kalsa bile, kriyosfer için zaten çok yüksek olduğu konusunda uyardı; çünkü mevcut ısınma seviyeleri Arktik, Antarktika, dağ buzulları ve kutup okyanusları için "zaten güvensiz"di. "1,5 C'ye dönüş buz kaybını yavaşlatacak olsa da, Dünya'daki buzullar için gerçek anlamda 'güvenli' sıcaklığın önümüzdeki yüzyıllarda artık 1 C'ye yakın veya hatta daha düşük olacağı düşünülüyor" diye ekledi. Küresel ısınma halihazırda sanayi öncesi seviyelerin 1,37 derece üzerine ulaştı ve Avrupa Kopernik ağına göre 1,5 derece eşiği 2030 civarında aşılabilir.
80 bilim insanının katılımıyla hazırlanan "Aşma ve Kriyosfer" başlıklı raporlardan birinin başyazarı olan buzulbilimci James Kirkham, "1,5 dereceyi aşmanın iyi bir sonucu yok" dedi. "Küresel serpintiyi ve dünyanın kutup ve dağlık bölgelerindeki buz kaybından kaynaklanan hasarı kontrol altına almak için aşımın mutlak minimumda tutulması gerekiyor" dedi. "Bir derecenin her ekstra kesri ve hedef aşımına harcanan her yıl, daha yıkıcı etkiler anlamına geliyor." Bilim insanları özellikle belirli dönüm noktalarını aşmanın riskleri konusunda uyarıda bulunuyor ve sıcaklıklar 1,5 derece eşiğinin altına dönse bile toparlanmanın çok yavaş olacağını söylüyor. Isınmayı 1,5°C'nin altına, hatta 1°C'ye düşürmek bazı buzulların kısmen yenilenmesini sağlayabilir, aynı zamanda deniz buzuna da fayda sağlayabilir. Ancak Avustralya'daki New South Wales Üniversitesi'nde okyanus bilimci ve iklim bilimci olan Matthew England, iyileşmenin "on yıllar hatta yüzyıllar" alabileceğini söyledi.
İkinci rapor - "Kryosferin Durumu 2026. Aşımın Maliyeti" - gelecek yüzyılda 2,8C'yi aşmanın önemli sonuçlar doğuracağını gösteriyor. Deniz seviyeleri, şu anki 0,45 santimetreye kıyasla 2150 yılına kadar yılda beş santimetreye kadar yükselebilir; permafrostun erimesi ise her yıl dünyanın ikinci büyük kirleticisi olan Amerika Birleşik Devletleri kadar karbondioksit salımına neden olabilir. En kötü ama pek de ihtimal dışı olmayan senaryo, ülkeler iklim taahhütlerini yerine getirse bile dünyanın 2100 yılına kadar 2,6 derece ısınmaya doğru gitmesi. Kirkham, "1,5 derecenin geçici olarak aşılması, Paris Anlaşması hedeflerinin önemsiz olduğu anlamına gelmiyor, aksine onları daha acil kılıyor" dedi. "2100 yılına kadar 1,5 derece veya altına geri dönüş, yeterli politik kararlılık ve aciliyetle, özellikle de fosil yakıt kullanımından yüzyılın ortasına kadar net sıfıra ulaşma sürecinin hızlandırılmasıyla mümkün olmaya devam ediyor" dedi. Şafak'ta yayınlandı, 3 Kasım 2026