LONDRA: ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı yedi gün içinde yeniden açma teklifini reddetti, ancak Tahran ile görüşmelerin bu hafta yeniden başlayacağına dair beklentisi, müzakere kanalının açık kaldığını gösteriyor.
Bu bariz çelişki, yedi aylık çatışmanın son evresinin merkezinde yer alıyor.
İran’ın New York’taki BM Genel Kurulu sırasında Katar arabuluculuğuyla ilettiği teklif, yedi günlük bir çatışmasızlık ve ardından stratejik su yolunun yeniden açılmasını öngörüyordu.
Buna karşılık Tahran, ABD’nin deniz ablukasını kaldırmasını, İran petrolü üzerindeki yaptırımları hafifletmesini, dondurulan İran varlıklarını serbest bırakmasını ve askeri baskıyı durdurmasını istiyor. Plan ayrıca nükleer meseleyi de potansiyel olarak içeren müzakerelere daha kapsamlı bir dönüşü öngörüyor.
Trump cumartesi günü yaptığı açıklamada, İran’ın ekonomik sıkıntı çektiği için Hürmüz’ü yeniden açmaya çalıştığını belirterek teklifi reddetti.
Trump, "Bir anlaşma yapmak istiyorlar ve bence bu iyi bir şey, ben de anlaşma yapmayı severim" dedi ve ekledi: "Yapmak istedikleri şey Hürmüz Boğazı’nı hemen açmak... çünkü içeri giren paraları yok."
Ancak bir gün sonra Axios’a yaptığı açıklamada, görüşmelerin yeniden başlamasını beklediğini belirterek, "Bir anlaşma yapmak istiyorlar ama bu benim yapmak istediğim anlaşma değil" dedi.
Bu durum ortada kritik bir soru bırakıyor: Eğer Washington, Tahran’ın yedi günlük yol haritasını kabul etmiyorsa, daha geniş çaplı savaşı önce bitirmeden Hürmüz’ü hangi türden daha dar kapsamlı bir düzenleme yeniden açabilir?
King’s College London Güvenlik Çalışmaları Okulu’nda kıdemli öğretim görevlisi ve Orta Doğu Araştırmaları Enstitüsü üyesi Dr. Andreas Krieg, aradaki ayrımın diplomasinin kendisinin değil, İran’ın sıralamasının reddedilmesinden kaynaklandığını söyledi.
Krieg, Arab News’e yaptığı açıklamada, "Washington kanalı açık tutuyor çünkü bir anlaşma fikrini değil, İran’ın sıralamasını reddetti" dedi.
Krieg, ABD’nin nispeten elverişli bir baskı dengesine ulaştığına inandığını belirtti.
"Hürmüz artık normal şekilde işlemiyor, ancak İran’ın aksamaları kısmen kontrol altına alındı ve değerlendirmelerimize göre Eylül ayı enerji akışları savaş öncesi seviyelerin kabaca yarısına yükseldi" dedi.
Bu durum Körfez ülkeleri üzerindeki acil baskıyı azaltırken, ABD ablukası ve mali kısıtlamalar İran’a maliyet yüklemeye devam ediyor.
Krieg, "Bu nedenle Washington’ın Tahran’a kıyasla acele etmek için daha az teşviki var" dedi ve ekledi: "Aynı zamanda Katar’ın kanalını açık tutmak, ekonomik, askeri veya siyasi maliyetlerin ani bir şekilde artması durumunda Trump’a bir çıkış yolu sağlıyor."
South Florida Üniversitesi Küresel ve Ulusal Güvenlik Enstitüsü’nden araştırma görevlisi Arman Mahmoudian, Trump’ın ayrıca müzakereleri Washington’ın şartlarında canlı tutmayı haklı çıkaracak kadar nüfuz dengesinin değiştiğine inanıyor olabileceğini söyledi.
Mahmoudian, Arab News’e yaptığı açıklamada, "Başkan Trump’ın İran’ın mevcut teklifini reddetmesi ile diplomasiyi tamamen reddetmesi arasında önemli bir ayrım olduğunu düşünüyorum" dedi.
Mahmoudian, "Şu anda yaşanmakta olan şeyin, Başkan Trump’ın nüfuz dengesinin oldukça hızlı bir şekilde Washington’ın lehine değiştiğini görmesinden kaynaklandığına inanıyorum" diye ekledi.
Hürmüz’den geçen tanker trafiklerindeki kademeli artış, İran üzerindeki ekonomik baskının yoğunlaşması ve Tahran’ın başka bir teklif sunma kararının tümünün bu değerlendirmeye katkıda bulunmuş olabileceğini ifade etti.
Mahmoudian, "Kendi perspektifinden bakıldığında, artık daha elverişli bir anlaşma güvence altına almak için daha iyi bir fırsata sahip olabilir" dedi.
Mahmoudian’a göre iç siyasi hesaplamalar da söz konusu.
"Ara seçimler yaklaşırken, Başkan Trump’ın müzakere kanalını tamamen kapatmak için çok az teşviki var" diyerek sözlerini tamamladı.
"Birincisi, bunu yapmak co