ANKARA: Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in Cuma günü Türkiye'nin ev sahipliğinde düzenlenen bölgesel bir zirveye katılmaması, bir zamanlar sıkı müttefik olan iki ülke arasında bir çatlak olabileceği yönündeki spekülasyonları körükledi.
Türkiye ve Azerbaycan, derin kültürel ve etnik bağlara sahip, kendilerini genellikle “tek millet, iki devlet” olarak tanımlayan geleneksel müttefiklerdir. Ancak son zamanlarda, Türkiye'de Azerbaycan'ın okullarda başörtüsü takılmasını yasaklama kararına yönelik eleştiriler ve Bakü'nün İsrail ile artan ilişkileri nedeniyle gerilimler su yüzüne çıktı.
Aliyev'in Ankara'daki Türk Devletleri Teşkilatı zirvesine katılıp katılamayacağı, ilişkilerin durumunun bir göstergesi olarak yakından takip ediliyordu.
Toplantıda Azerbaycan'ı Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov temsil ederken, Azerbaycan medyası Aliyev'in yokluğunu daha önceden planlanmış programlarına bağladı. Örgüt; Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'ı bir araya getiriyor.
Ancak Azerbaycan'ın hükümet yanlısı Azernews medya kuruluşunda yazarlık yapan analist Farman Aydın, Azerbaycan'a yönelik giderek düşmanca bir kampanyaya işaret etti.
Aydın, “Azerbaycanlılar için bu düşmanlık özellikle acı verici çünkü yakın bir müttefik olarak görülen bir ülkeden geliyor” diye yazdı.
Aliyev'in zirveye katılmama kararının “en yakın ortaklıkların bile karşılıklı saygı gerektirdiğine dair diplomatik bir sinyal olarak da anlaşılabileceğini” söyledi.
İlişkilerdeki çatlak, Türkiye'deki sosyal medya kullanıcılarının ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın İslamcı eğilimli iktidar partisinden bazı üyelerin, Bakü'nün eylül ayında kız öğrencilerin ve öğretmenlerin okullarda İslami örtü kullanmasını yasaklama kararını eleştirmesinin ardından ortaya çıktı.
Erdoğan’ın hükümetinin 2003 yılında iktidara geldikten sonra benzer başörtüsü yasaklarını kaldırdığı Türkiye'de, Azerbaycan'ın diplomatik misyonları dışında küçük çaplı protestolar da düzenlendi.
Gerilimi artıran bir diğer unsur da Orta Doğu'daki İsrail askeri operasyonlarını yüksek sesle eleştiren Türkiye'deki pek çok kişinin, Azerbaycan'ın İsrail ile yakın bağlarını sorgulaması oldu.
Bu eleştiriler, Türkiye hükümetinin Azerbaycan'daki başörtüsü yasağı hakkında hiçbir resmi açıklama yapmamasına rağmen, iç işlerine müdahale edildiğinden şikayet eden enerji zengini Azerbaycan'da öfkeye yol açtı.
Azerbaycan, aralarında küçük ve İslami eğilimli bir muhalefet partisinin liderinin de bulunduğu 30'dan fazla Türk vatandaşını başörtüsü yasağına yönelik eleştirileri nedeniyle ülkeye girişten men etti.
Gerilimi yumuşatmak amacıyla Erdoğan, bu hafta başında Aliyev'i arayarak zirveye bizzat davet etti. Cumhuriyet gazetesi ve diğer medya kuruluşlarına göre Erdoğan, Azerbaycan Cumhurbaşkanının talebine boyun eğerek danışmanı Oktay Saral'ı da görevden aldı.
Erdoğan, zirvenin açılış konuşmasında, Türkçe konuşan ülkeler arasında hiçbir çatlak olamayacağını söyledi.
Erdoğan, “Türk dünyasının aile fotoğrafında ayrılığa, nifaka, ihtilafa yer yoktur” dedi. “Hepimiz biriz, beraberiz. İnşallah ezelden ebede kardeşiz.”
Türkiye'nin Azerbaycan ile olan bağları, her iki taraftaki yerel ekonomileri canlandıracak ve ticaretin artmasını sağlayacak ortak sınırın yeniden açılması da dahil olmak üzere, komşu Ermenistan ile ilişkileri normalleştirme çabalarını da doğrudan etkiliyor.
Türkiye, Ermenistan ile olan çatışmasında Azerbaycan'a destek amacıyla 1990'larda sınır kapatmıştı ve Ermenistan ile normalleşme sürecini, Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki uzlaşı çabalarındaki ilerlemeye bağlamıştı.