Evan Gershkovich masanın diğer tarafında olmayı tercih edeceğini gizlemiyor. "Senin röportaj yapan pozisyonun benimkinden çok daha eğlenceli," diye itirafta bulunan gazeteci, haberin merkezi olmaya alışmak zorunda kalmış. Çilesi 29 Mart 2023'te başladı. The Wall Street Journal'ın o dönemki Moskova muhabiri, o gün casusluk suçlamasıyla tutuklandı. Soğuk Savaş'tan bu yana Rusya ile Batı arasındaki en büyük mahkum takasıyla serbest bırakılana kadar 16 ay hapis yattı. ABD ve Almanya hükümetlerinin yoğun olarak dahil olduğu bu takas, casusluk filmlerini aratmayacak nitelikteydi. O günden bu yana toparlanmak ve hayatını anlattığı "Bu Güzel ve Lanetlenmiş Topraklar" (Esta tierra hermosa y maldita) adlı kitabını yazmak için zamanı oldu. New Jersey'de büyüyen Rus göçmenlerin çocuğu olan Gershkovich, 2017 yılında köklerini aramak ve heyecan verici bir gazetecilik kariyeri peşinde koşmak üzere Rusya'ya gitti. Vladimir Putin'in otoriter eğilimleri haber yapmayı giderek zorlaştırıp çevresindeki pek çok kişiyi ülkeden ayrılmaya zorlayana kadar orada arkadaşlar edindi ve araştırmalar yapmaktan keyif aldı. "Parti bitti," diyor o bölümün başlığında. Bir sonraki büyük senaryo değişikliği ise Ural Dağları'ndaki Yekaterinburg'da tutuklanmasına yol açacak şekilde bir kaynağın kendisine kurduğu tuzakla geldi.
34 yaşındaki Gershkovich, kitabın İspanyolca yayıncısı Debate tarafından Jordi Ainaud i Escudero'nun çevirisiyle basılan Penguin Random House'un New York'taki merkezinde EL PAİS'i kabul ediyor. Hapis yatmıs olması onu mesleğinden vazgeçirmiş değil. "Bir haberin peşinden koştuğunuzda hayat yoğunlaşıyor. O anda her şeyi geride bırakıp diğer her şeyi sıkıcı gösteren bir heyecan var." Kendisini hapseden ülkeye bakış açısı da kötüleşmemiş. Ve kitabın tonunun pozitif karakteriyle şaşırtttığı öne sürüldüğünde isyan ediyor. "Her şeyin ne kadar korkunç olduğunu göstermek için beni bir ipte ayaklarımdan sallandırdıkları konusunda hikayeler uydurmayacağım," diye yanıt veriyor biraz rahatsız bir şekilde.
Bu yıllarda Gershkovich, iki ruhu arasında bir denge bulduğunu belirtiyor: New Jersey'de büyüyen çocuk Evan ve cezaevinde kendisine seslenilen isim olan, Rus diline o kadar dalmış ki ABD büyükelçisi onu ziyarete geldiğinde İngilizce kelimeleri bulmakta zorlanan Vanya.
Soru. Çok bariz ama sizin durumunuzda kaçınılmaz bir soru. Nasıl hissediyorsunuz?
Yanıt. Çok iyi. Normal hayata dönmem yaklaşık 16 ay sürdü, tıpkı hapiste geçirdiğim süre kadar. Başlangıçta zor oldu. Travma sonrası stres uzmanı bir psikiyatristten tedavi gördüm. Uyumakta zorlanıyordum, öfke nöbetleri geçiriyordum, sabrım azdı... Ama zamanla durum iyileşti, yine de hala tamamen kendimde değilim. Olayı inceleyip, doğrudan yüzleşip işlediğiniz bir terapi işlevi gören kitap da bana yardımcı oldu. Başlangıçta en zoru, normalliğin nasıl bir şey olduğunu unuttuğunuzu fark etmektir. Kendinizi iyi hissetmiyorsunuz ve eskinin nasıl olduğunu hatırlamak zor, çünkü normal hayatta da insan her zaman iyi hissetmez. Bu kafa karıştırıcı. Ama şimdi durumum iyi.
S. Kitapta başınıza gelenler hakkında çok fazla detay veriyorsunuz ancak bunun sizi nasıl etkilediğinden bahsetmiyorsunuz. Hapishanedeki o 491 gün Rusya ile ve bir gazeteci olarak işinizle olan ilişkinizi nasıl değiştirdi?
C. Aslında hiçbir şey değişmedi. Kendimi tam olarak aynı kişi hissediyorum. Yaşananlar büyük bir şoktu. Yabancı bir muhabirin sahte casusluk suçlamasıyla rehin alınmasının üzerinden 40 yıl geçmişti, bu olay...