CENEVRE, 29 Eylül (Reuters) - Birleşmiş Milletler mülteci ajansı Salı günü yaptığı uyarıda, derinleşen bir finansman krizinin bu yıl yaklaşık 8,3 milyon mülteci ile yerinden edilmiş kişinin yardıma erişimini engelleyebileceğini ve bazı ülkelerdeki koruma sistemlerini çöküşün eşiğine getirebileceğini bildirdi.
UNHCR, Amerika Birleşik Devletleri ve diğer ülkelerin yardım kesintilerinin ardından en kötü finansman krizlerinden biriyle karşı karşıya bulunuyor. Ajansın yeni bir raporuna göre, mevcut fonların 2024 ile 2025 yılları arasında %24 oranında düşmesinin ardından kurum, 5,789 milyar dolarlık bir finansman açığıyla mücaele ediyor.
Temmuz ayı itibarıyla UNHCR, küresel çapta zorla yerinden edilmiş ve vatansız kişilerin sayısı rekor seviyelere yakın seyretmeye devam ederken, 2026 yılında ihtiyaç duyduğu 8,505 milyar doların yalnızca %32'sini alabilmiş durumda.
UNHCR, mandası altındaki nüfusun geçen yılın sonundaki 129,4 milyondan yıl sonuna kadar 131,2 milyon kişiye ulaşmasını bekliyor.
Bütçe kesintilerinin mülteci kaydı, çocuk koruma programları ve toplumsal cinsiyete dayalı şiddet mağdurlarına yönelik hizmetler üzerindeki etkisini özetleyen 26 sayfalık raporda ajans, "Belirli bir eşiğin altında sistem küçülmez, çöker" ifadelerine yer verdi.
Rapor, büyük yerinden edilmiş nüfusa ev sahipliği yapan ülkelerdeki vahim sonuçların altını çizdi. Komşu Sudan'daki çatışmalardan kaçan mültecilere ev sahipliği yapan Çad'da, 319.000 kişi kayıt gecikmeleriyle karşı karşıya kalırken, 200.000 kadın ve kız çocuğu güvenli alanlara ve önleme programlarına erişimini kaybedebilir.
Nisan ayında dördüncü yılına giren iç savaş nedeniyle BM tarafından dünyanın en kötü yerinden edilme krizi olarak değerlendirilen Sudan'da, kayıt faaliyetlerinin 2026'nın ilk beş ayında askıya alınmasının ardından, yaklaşık 140.000 mülteci ve sığınmacı yıl ortası itibarıyla kayıtsız kaldı.
Afganistan'da, İran ve Pakistan dahil komşu ülkelerden zorunlu veya gönüllü geri dönüşler nedeniyle sadece bu yıl bir milyondan fazla insanı kabul eden ülkeye dönen kişilere UNHCR tarafından verilen yardımlar kişi başı 375 dolardan 170 dolara düşürüldü.
UNHCR, 2024 yılına kıyasla 2025'te iş gücünü %33 oranında azaltmasının, 140 lokasyondaki ofislerini kapatmasının ve 15 ülkedeki operasyonlarına son vermesinin ardından, daha fazla maliyet tasarrufu önleminin fon açığını telafi edemeyeceğini belirtti.
Ajans ayrıca, bağışçı fonlarının giderek artan bir kısmının sıkı bir şekilde belirli alanlara tahsis edildiğini (beş yıl önceki %19'luk orandan 2026'da %51'e yükseldiğini) ve bunun en acil önceliklere kaynak kaydırma yeteneğini kısıtladığını ifade etti.
UNHCR, azalan fonların koruma sistemini kademeli olarak aşındırdığını; mültecilerin belgesiz kalması ve toplumsal cinsiyete dayalı şiddet mağdurlarının ihtiyaç duydukları destekten mahrum kalması riskini artırdığını uyardı.