Gilgit-Baltistan'da 4.500 metrenin üzerindeki bir yerde, bin yıldır İndus'u besleyen bir buzul, bilim insanlarının kayıt tutmaya başladığı zamandan beri en hızlı şekilde buz kaybediyor.
Bin kilometre doğuda, Nepal'in Khumbu bölgesinde, Everest'in eteklerindeki yamaçlarda da aynı hikaye yaşanıyor.
Hindistan'ın kara kütlesi ve onlarca yıllık diplomatik mesafeyle ayrılan iki ülke, kelimenin tam anlamıyla aynı eriyen zemin üzerinde duruyor.
İslamabad ve Katmandu'nun coğrafyanın onlara her zaman söylediği şeyi kabul etmesinin zamanı geldi: Gelecekleri buz, su ve riskle birbirine bağlı ve hiçbiri dağlara yalnız başına bakmaya devam etmeyi göze alamaz.
Hindü Kuş Himalaya'yı yarım yüzyıldır izleyen Katmandu merkezli Uluslararası Entegre Dağ Geliştirme Merkezi'nin (ICIMOD) araştırması, bölgedeki buzulların 1975'ten bu yana 27 metreye varan buzul kalınlığı kaybettiğini ve kayıp oranının yüzyılın başından bu yana iki katına çıktığını ortaya koydu.
Yalnızca Pakistan kabaca 13.000 buzula ev sahipliği yapıyor ve Pakistan tarımının çoğunu sulayan ve hidroelektrik enerjisini destekleyen İndus Nehri, akışının olağanüstü bir yüzde 70'ini buzul ve kar erimesinden alıyor.
Yakından izlenen Mera ve Rikha Samba da dahil olmak üzere Nepal'in buzulları, Güney Asya'nın doğu nehir sistemleri için aynı rolü hizmet ediyor.
ICIMOD bilim insanları bu bölgeye "Üçüncü Kutup" ve "Asya'nın Su Kulesi" adını verdiklerinde şiirsel davranmıyorlar. Yaklaşık 2 milyar insanı hayatta tutan tesisat sistemini tanımlıyorlar.
Pakistan, bunu başkasının sorunu olarak görmenin bedelini zaten ödedi. 2022'deki sel felaketleri sadece şanssız bir muson yağmuru değildi.
Ülke, normal Temmuz-Ağustos yağışlarının yaklaşık yüzde 190'ını aldı; Sind ve Belucistan, tarihsel normların çok ötesinde yağış katlarına maruz kaldı ve sonuç bir felaket oldu: 1.700'den fazla ölü, 33 milyon insan etkilendi, ülkenin yaklaşık üçte biri su altında kaldı ve BM destekli Afet Sonrası İhtiyaç Değerlendirmesi, yeniden inşa ihtiyaçlarının 16 milyar doları aşmasıyla toplam hasar ve ekonomik kayıpları 30 milyar doların üzerine çıkardı.
Hükümetin ve bağımsız değerlendirmelerin ortaklaşa işaret ettiği üzere, bu felaketin arkasında ısınan bir Himalaya ve Karakurum sisteminin, halihazırda düzensiz yağmurlarla kabarmış nehirlere buzul erime suyu akıtması gibi ortak bir etken vardı.
Bu, ICIMOD hidroloji uzmanlarının bölgede daha geniş çapta dile getirdiği "bileşik risk"in tam kendisidir: Artan sıcaklıklar, istikrarsız yamaçlar ve öngörülemeyen yağışlar artık münferit olaylar olarak değil, Gilgit-Baltistan'ın Thore Vadisi'ndeki bu yılki ani selde de görüldüğü gibi üst üste binen olaylar olarak geliyor.
Nepal bu bileşik tehlikeyi dünyadaki herhangi bir ülke kadar iyi anlıyor. Dağ köylerinin bir göl patladığında kaçacak hiçbir yeri olmadığı için tam da bu nedenle yıllardır buzul gölü patlaması sel izleme sistemleri, yüksek rakımlı vadiler için tahliye protokolleri ve topluluk temelli erken uyarı ağları kuruyor.
Öte yandan Pakistan, İndus havzası için sel tahminlemesi, soğuk iklim tarımsal uyarlaması ve dünyadaki en kapsamlı sulama sistemlerinden bazılarını yönetme konusunda kendi gerçek operasyonel deneyimine sahip.
Basitçe söylemek gerekirse: Nepal'in buzul tehlikesi izleme konusunda zorlukla kazanılmış uzmanlığı var ve Pakistan'ın da aşağı çığırda ortaya çıkan sonuçları büyük ölçekte yönetme konusunda zorlukla kazanılmış uzmanlığı var.
Hiçbir ülke daha önce bu bulmacanın her iki yarısını da tek başına inşa etmek zorunda kalmadı ve bundan sonra da zorunda kalmamalı.