Afganistan'da afyon haşhaşı ekimi, Taliban hükümetinin getirdiği yasağa rağmen 2026 yılında dört katından fazla artış gösterdi. Birleşmiş Milletler, yoksul çiftçilerin bu kazançlı ürüne alternatiflere ihtiyacı olduğunu vurgulayarak acil çağrıda bulundu.
Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) tarafından yayımlanan bir rapora göre, ekilen alanlar 2025 yılındaki 10.000 hektar seviyesinden 43.000 hektara (yaklaşık 106.200 akre) yükselirken, tahmini afyon üretimi de 300 tondan 1.500 tona çıkarak beş katına katlandı.
Uzun süredir dünyanın önde gelen haşhaş üreticisi olan Afganistan, Taliban hükümetinin 2022'de ülkedeki ticareti çökerten yasağının ardından koltuğunu Myanmar'a kaptırmıştı.
Ancak, yaygın yoksulluk bazı çiftçileri yeniden bu ticarete dönmeye zorladı.
Afganistan'ın kuzeydoğusundaki 22 yaşındaki çiftçi Muhammed, AFP'ye yaptığı açıklamada, "Afyon olmadan temel gıdamızı bile karşılayamayız" dedi.
Afganistan'ın 2022'deki baskısı, ekili alanların 200.000 hektardan fazla bir alandan 2025'te 10.000 hektara düşmesine neden olmuştu. Myanmar ise 2025 yılında 53.000 hektar alanda ekim yapmış olup, 2026 yılına ait veriler henüz bulunmuyor.
Taliban yetkilileri 22.000 hektardan fazla alanı imha ettiklerini iddia ediyor. Ancak UNODC, birçok haşhaş tarlasının tahıl mahsulleri arasına veya duvarların arkasına gizlendiğini, bu nedenle tespit edilmelerinin zor olduğunu belirtti.
Muhammed, Afganistan'ın ana afyon haşhaşi yetiştiren eyaleti haline gelen Badakhşan'da anne ve babasıyla birlikte yaşıyor.
Sadece ilk adı ile tanımlanmayı talep eden Muhammed, "Taliban bizi tehdit ediyor ve afyon yetiştirmemize izin vermiyor. Büyük bir korku içinde yetiştiriyoruz" dedi.
Ayrıca, "Bir araba almak, bir ev inşa etmek ve evlenmek istiyorum. Afyon olmadan bunları başaramam" diye ekledi.
Mayıs ayında Badakhşan'da afyon haşhaşı tarlalarını imha etmek üzere harekete geçen Afgan güvenlik güçleri ile çıkan çatışmalarda iki kişi hayatını kaybetmişti. Öküzüyle haşhaş tarlasını süren 35 yaşındaki bir diğer çiftçi Muhammed ise, "Eğer buğday ekersek, hayatımızı sürdürmeye yetmiyor. İyi bir gelir elde etmek için haşhaş yetiştirmek zorunda kalıyoruz" ifadelerini kullandı.
Muhammed, yetkililer tarafından tehdit edildiğini ve bazen ekinlerinin imha edildiğini ancak devam edeceğini belirterek, "Yaşam masraflarını karşılamanın tek yolu bu" dedi. UNODC verilerine göre, 2023 yılında bir hektar buğday sadece 770 dolar gelir sağlarken, bir hektar haşhaş 10.000 dolar kazandırıyordu.
UNODC yaptığı basın açıklamasında, "Afyon fiyatları 2025'te kilogram başına 570 dolardan 2026'da 500 dolara hafifçe gerilese de, yasak öncesi seviyeler olan 100 doların altındaki rakamların oldukça üzerinde seyretmeye devam ediyor" dedi.
UNODC İcra Direktörü Monica Juma, "Afyon haşhaşı ekimindeki dört kat artış, yoksul çiftçilerin ailelerini doyuracak alternatifleri olmadığında yasadışı afyon ekimindeki düşüşleri sürdürmenin ne kadar zor olduğunu gösteriyor" değerlendirmesinde bulundu.
Taliban hükümeti, çiftçiler için alternatif geçim kaynakları ve ekonomik destek sağlanmadan yasağın "sürdürülebilir ve uzun vadeli bir çözüm" olmadığını kabul etti.
Bu zorluk, Afganistan'ın 2021'de Taliban hareketinin iktidara gelmesinden bu yana 6,6 milyon Afgan'ın geri dönüşü, iklim felaketleri, azalan yardımlar ve bankacılık izolasyonu ile karşı karşıya kaldığı bir dönemde ortaya çıkıyor. Japonya ve Avrupa Birliği'nin desteğiyle UNODC, çiftçilerin alternatifler bulmasına yardımcı olmak için programlar finanse ediyor.
Badakhşan'da 12 kişilik geniş bir aileye bakan 35 yaşındaki Zikrullah, STK Afghan Aid aracılığıyla geliştirilmiş buğday tohumu ve gübre aldı.
Sadece ilk adıyla anılmayı talep eden Zikrullah, AFP'ye yaptığı açıklamada, "Memnunuz, afyondan daha az çaba gerektiriyor ve daha rahatız" dedi. Arazisinin yüzde 80'ini buğdaya dönüştüren 30 yaşındaki üçüncü bir çiftçi de AFP'ye konuştu.