Bazı AB liderleri otoriter Vučić rejimine kur yaptı; bu yeniden doğmuş demokrasiye birlik içinde bir gelecek sunmalılar Pazar akşamı Sırbistan genelinde oy verme merkezleri kapanırken, çevik kuvvet polisi Belgrad'daki başkanlık binası çevresinde konuşlanıyordu. Birçoğumuz en kötüsünden korkuyorduk: kitlesel seçim sahtekarlığı, yenilgiyi veya doğrudan şiddeti tanımanın reddedilmesi. Yaklaşık 15 yıl süren Aleksandar Vučić'in giderek otoriterleşen yönetiminin ardından, iktidarın barışçıl bir şekilde devredilmesi mantıksız görünüyordu. Korkmak için iyi bir nedenim vardı. Batı Balkanlar'ı şekillendiren güvenlik ve dış politika zorlukları üzerine yıllık bir konferansın kurucu ortağıyım ve bir sivil toplum düşünce kuruluşu olan Belgrad Güvenlik Politikası Merkezi'nin uluslararası danışma komitesinde yer alıyorum. Bu tür çalışmalar Avrupa Birliği'ne üye olmak isteyen çoğu ülkede tartışmasız olacaktır. Vučić'in rejiminde durum hiç de farklı değildi.
Son iki yılda kuruluşumuz, Rus istihbaratıyla bağlantısı olduğundan şüphelenilen aktörlerin siber saldırılarına, casus yazılım girişimlerine ve rejim yanlısı medyanın acımasız iftiralarına maruz kaldı. Bir saldırının ardından araştırmacılar, saldırıya uğrayan 28.000 e-posta alışverişini belgeledi. Aynı zamanda, Sırp rejiminin propagandacıları bizi yabancı komplocular olarak tasvir ederken, Rus tarzı yabancı ajanlar mevzuatının tehdidi tüm Sırp sivil toplumuna uzun bir gölge düşürüyordu. Vučić bir kez daha görevde kalsaydı sürgün çoğumuz için gerçek olabilirdi.
Diğerleri ise çok daha kötü durumdaydı. Gazeteciler ve aktivistlerin evleri ateşe verildi. Gözaltına alınan öğrenciler dövüldüklerini, kadınların karakollarda çırılçıplak soyulduklarını ve aşağılandıklarını belirtirken, aktivistler demokratik haklarını kullandıkları için hapse atıldılar. Bunların arasında, Kasım 2024'te 16 kişinin ölümüne yol açan tren istasyonu kubbesinin çökmesini takip eden protestolar sırasında siyasi gerekçeli suçlamalarla yargılanan Novi Sad 12 öğrencileri ve aktivistleri de vardı. Altısı sürgüne gönderildi; diğer altısı hapis ve ev hapsine maruz kaldı. Bütün bunlar AB üyeliği için müzakere yapan bir ülkede yaşandı. Ve sonra Pazar akşamı olağanüstü bir şey oldu. Vučić yenilgiyi kabul etti. Öğrencilerin desteklediği listenin zafer marjı o kadar büyüktü ki, sonucu tersine çevirmek, onu kabul etmekten daha tehlikeli olabilirdi.
Yaklaşık 15 yılını gücü elinde toplamak için harcayan bir adamı ondan vazgeçmeye ne ikna etti? Halk direnişinden mi korkuyorsunuz? Uluslararası baskı, eğer öyleyse, nereden? Vučić'in güvenlik aygıtının sadakatine ilişkin belirsizlik belirleyici bir faktör olabilir. Seçimden günler önce, aralarında eski güvenlik liderlerinin de bulunduğu yüzlerce görevli ve eski polis ve istihbarat yetkilisi, meslektaşlarını yasa dışı siyasi emirlere uymak yerine anayasayı desteklemeye çağıran bir çağrıyı imzaladı. Bu, Vučić'in kendisini iktidarda tutmak için tüm güvenlik teşkilatına güvenemeyeceğinin bir hatırlatıcısıydı. Yerleşik bir demokraside görevdeki bir kişinin seçim yenilgisini kabul etmesi olağan bir durumdur. Sırbistan'da bu neredeyse mucizevi bir duyguydu. Öğrenciler birçok kişinin imkansız olduğunu düşündüğü şeyi başardılar. Kaybetmenin imkansızlığı üzerine kurulu bir sistemi, kaybettiğini kabul etmeye zorlamışlardı.
Onların zaferi, yürüyen, örgütlenen ve korkutmalara göğüs geren yüzbinlere eşit derecede aitti. Novi Sad'da kaybedilen 16 canın acısıyla başlayan şey, devleti ele geçirmenin temellerine meydan okuyan bir hareket haline geldi. Yaklaşık iki yıl boyunca öğrenciler rejimin en güçlü silahını parçaladılar: Direnişin boşuna olduğu inancı.