GEÇEN ay bu alanda İran'ın batımızda büyük bir bölgesel güç olarak ortaya çıktığını savundum. Aklımda kalan soru, yeni keşfedilen merkeziliğini geçmişin intikamını almak için mi yoksa bir gelecek inşa etmek için mi kullanacağıydı. Geçen hafta bir cevabın ilk gerçek görüntüsünü sundu. 26 Ekim'de Suudi Arabistan savunma bakanı, Pakistan savunma şefi ve Türkiye istihbarat şefleri, İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Mohsen Rezaei ile Tahran'da bir araya geldi. Bunu takip eden ortak açıklama zayıftı ve sadece bölgesel barış ve güvenlik konusunda diyaloğun sürdürülmesi vaadinde bulundu. Ancak Tahran toplantısının önemi, ne söylendiğinden çok, bunun nerede ve ne şekilde gerçekleştiğinde yatıyor.
Kimin geldiğini düşünün. Üç ziyaretçi, ağustos ayında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın imzacılarıydı; bu anlaşma, pek çok kişi tarafından tam da geçen ay anlattığım türden bir İran'a karşı önlem olarak okundu. Suudi Arabistan, savaş sırasında İran tarafından defalarca vuruldu, İran'a saldıran Amerikan güçlerine ev sahipliği yaptı ve şu anda Husilerin bile ateşi altında. Ancak heyete Suudi savunma bakanı başkanlık etti ve Tahran'a gittiler. Ne Riyad, ne Ankara, ne İslamabad, ne de Doha, Muscat gibi tarafsız bir mekan. Bölgenin en büyük askeri güçlerinden biri nükleer silahlı olan üçü, bölgesel güvenlik hakkında konuşmak için başkentinize geldiğinde, siz olmadan hiçbir bölgesel güvenlik düzenlemesinin mümkün olmadığını ve böyle bir düzenlemeye giden yolun kapınızdan geçtiğini kabul ediyorlar. Kırk yılı bir yaptırım duvarının arkasında geçiren ve danışılacak bir taraf yerine kontrol altına alınması gereken bir sorun olarak görülen bir ülke için bu bir dönüm noktasıdır.
Tahran toplantısının önemi, ne söylendiğinden çok, bunun nerede ve ne şekilde gerçekleştiğinde yatıyor. Bu aynı zamanda Amerikan baskısına rağmen yaşandı. Washington açıkça yeni bir saldırı turunu değerlendiriyordu, ABD kuvvetlerinin emirden sonraki 96 saat içinde harekete hazır olduğu bildiriliyor ve deniz ablukası İran'ın güney limanlarını boğuyordu. Bölgenin orta güçleri yine de İran'ın bu savaştan sonra da ayakta kalacağı ve Washington ne karar verirse versin onunla işleyen bir ilişkiye ihtiyaçları olduğu sonucuna vararak geldiler.
Dikkate değer ikinci şey ise İran'ın vurgulamayı seçtiği şeydir. Rezaei devlet televizyonuna verdiği demeçte, Tahran ve üç misafirinin bölgenin güvenliğinin bölge ülkeleri aracılığıyla sağlanması konusunda anlaştıklarını söyledi. Üst düzey bir Pakistanlı güvenlik yetkilisi Reuters'e, toplantının temel amacının aralarındaki askeri saldırıları önleyecek bölgesel bir mekanizma olduğunu söyledi. Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi aylardır Tahran'ın yabancı güçleri dışlayan her türlü bölgesel güvenlik düzenlemesini memnuniyetle karşılayacağını söyledi. Bunları bir araya getirdiğimizde İran'ın istediği düzenin ana hatları ortaya çıkıyor. Bu üç temele dayanıyor: Bölge devletleri arasında saldırmazlık, çıkarlarının uyumlaştırılması ve dış güçlerin, özellikle de Amerika'nın, Körfez güvenliğinin garanti altına alınması işinden çekilmesi.
Bu, İran'ın yansıtmak istediği türden bir güce açılan bir penceredir. Geçen ay, Amerikalılar gittikten sonra İran askeri mekanizmasının bakışlarını Körfez monarşilerinin zenginliklerine çevireceğinden ve fatura üstüne fatura sunacağından endişelendim. Bu risk ortadan kalkmadı. Ancak Tahran'da sergilenen duruş, komşularına güç kullanarak hakimiyet kurmaya çalışan bir gücün tutumu değildi. Tasarlanmasına yardımcı olduğu bölgesel sistemin vazgeçilmez merkezi olmayı amaçlayan bir gücün gücüydü bu. Çin benzetmesi burada da öğreticidir. 1954'te Beiji'yle