WASHINGTON: Dünya Bankası Çarşamba günü yaptığı açıklamada, küresel emtia fiyatlarının 2026'da yüzde 23 artacağının belirlendiğini belirterek, artan enerji fiyatlarını ve Orta Doğu savaşı sırasında kargo nakliyesindeki aksamaları, Karadeniz'deki tahıl sevkiyatındaki sorunları ve altın gibi güvenli liman varlıklarına olan yüksek talebi öne sürdü. Dünya Bankası son Emtia Piyasaları Görünümü raporunda, küresel şokların artmasıyla birlikte petrol, doğal gaz, gıda ve metal fiyatlarının bu yıl keskin bir şekilde arttığını belirtti. Orta Doğu'daki çatışmaların artması ve Rus petrol altyapısına verilen zararın devam etmesi halinde durumun daha da kötüleşebileceği belirtildi. Emtia fiyatlarının gelecek yıl yüzde 7 oranında düşmesinin beklendiğini ancak 1950'den bu yana en kötü El Nino hava etkisine ilişkin tahminler de dahil olmak üzere devam eden şokların gıda emtia fiyatlarını yüksek tutabileceğini, daha yüksek enflasyon ve daha sıkı para politikası ihtimalini artırabileceğini belirtti.
Şu anda küresel ekonomi gelecekteki arz şoklarına karşı daha savunmasız durumda. Banka, Orta Doğu'daki savaş sırasında küresel petrol stoklarının tükendiğini ve küresel petrol arzının 2026'da yüzde 5,2 oranında düşmesinin beklendiğini, bunun 2020 küresel durgunluğu dışında kırk yıldaki en büyük düşüş olduğunu belirtti. 2026'da enerjide yüzde 32, metallerde yüzde 25, altın yüzde 40 artış; gıda fiyatları El Nino tehlikesiyle karşı karşıya Dünya Bankası baş ekonomist yardımcısı Ayhan Köse, "Emtia piyasaları aynı anda birçok büyük şoktan etkileniyor" dedi. "Daha yüksek enerji maliyetleri ve ticaretteki aksaklıklar, geniş bir ürün yelpazesinde fiyatları artırıyor; enflasyonun, gıda güvensizliğinin ve ekonomik büyümenin kötüleşmesi tehdidini yaratıyor." Banka, iki yıllık raporunu Çarşamba günü, dünyanın en büyük 20 ekonomisinin dışişleri bakanlarının Orta Doğu ve Ukrayna'daki savaşlara odaklanacak bir toplantı için Atlanta, Georgia'da toplanmasından iki gün önce yayınladı.
Köse, Dünya Bankası'nın dünyanın en yoksul insanlarını korumaya ve halihazırda ağır borç yükleriyle boğuşan düşük gelirli ülkeleri desteklemeye odaklandığını söyledi. Raporda, bankanın Ortadoğu'daki savaştan olumsuz etkilenen 25 ülkeye halihazırda 8,7 milyar dolar düşük maliyetli kredi ve diğer yardımlar sağladığı belirtildi. Bu, krizle ilgili masrafları karşılamak için mevcut programlarını yeniden düzenleyen 10 ülkeyi ve yeni kaynaklardan yararlanan 19 ülkeyi içeriyordu; bazıları her ikisini de kullanıyordu. Yılda iki kez yayınlanan raporda, küresel enerji fiyatlarının 2026'da yüzde 32 oranında artarak Rusya'nın 2022'de Ukrayna'yı işgalinden bu yana en yüksek seviyesine ulaştığı belirtildi. Petrol üretiminin azalmasıyla birlikte Brent petrol fiyatlarının yakın vadede yüksek kalması ve yıl için varil başına ortalama 92 dolar seviyesinde kalması bekleniyordu. Petrol talebinin bu yıl yüzde 2,5 düşeceği tahmin edilmeseydi fiyatlar daha da yüksek olurdu; bu, 2020 Kovid şoku ve 1980 petrol krizinin ardından görülen en büyük üçüncü düşüş.
Rusya ile Ukrayna arasındaki Karadeniz'deki düşmanlıkların neden olduğu tahıl sevkiyatındaki aksamalar nedeniyle gıda emtia fiyatlarının 2026'da yüzde 10'un biraz üzerinde, 2027'de ise yaklaşık yüzde 18'lik kümülatif bir artışla yüzde 7'nin biraz üzerinde artacağının belirlendiği belirtildi. Rekor El Nino, Karadeniz'de daha fazla tahıl sevkıyatı kesintisi, Orta Doğu'daki çatışmaların tırmanması ve Rusya'nın petrol altyapısında süregelen hasar gibi olumsuz senaryoların, gıda fiyatlarını beklenenden yüzde 12 oranında artırabileceği belirtildi. Banka, bunun, 40 milyondan fazla insanın aşırı yoksulluğa sürüklendiği 2010'ların başlarında görülene benzer bir gıda krizini tetikleyebileceğini belirtti. Üre fiyatlarındaki artış nedeniyle gübre fiyatlarının 2026'da yüzde 14 artması, ardından 2027'de 2025 seviyelerine dönmesi bekleniyordu. Metal fiyatlarının ise yıllık yüzde 25 artması bekleniyordu.