Finans gurunun parmak izleri John Healey’nin kırmızı dosyasının her yerinde var – ancak Lewis bir siyasetçi değil. Onun günlük çözüm önerileri, içinden geçtiğimiz bu çalkantılı dönemin ihtiyaçlarını karşılamaktan uzak.
Bu, Andy Burnham’ın bütçesi miydi? “40 yıllık neoliberalizmi” yıkma tutkusuyla yanan yeni bir başbakanın cesur vizyonu muydu? Hiç sanmıyorum. Peki John Healey’nin bütçesi miydi? Rekor seviyedeki vergiler, 3 trilyon sterlinlik kamu borcu ve birinci viteste takılıp kalmış bir ekonomi karşısında endişelenen temkinli bir maliye bakanının onarım çalışması mıydı? Bundan da pek bir iz yok.
Bu bütçe, Burnham’ın hükümetinde yer almayan, hatta bir İşçi Partili bile olmayan, ancak neredeyse her gün televizyonda ve podcast’lerde boy gösteren ve muhtemelen Westminster’daki 649 milletvekilinden daha iyi tanınan bir adamın imajıyla şekillendi. Bugünkü bütçe, Martin Lewis bütçesiydi.
Lewis, 10 milyon İngiliz aboneye ucuz konut kredileri, Kara Cuma indirimleri ve 10 sterline iki pizza almanın yolları konusunda tavsiyeler veren MoneySavingExpert’in (Para Tasarrufu Uzmanı) ta kendisi. Artan fiyatlara karşı koymak ve eldeki paradan en iyi şekilde yararlanmak için ipuçları ve püf noktaları sunuyor. Bayeux işlemesinin Fransız, Koh-i-noor elmasının Hint olduğu düşünülürse, Lewis Britanya’nın sahip olduğu gerçek bir ulusal hazineye en yakın şey olabilir.
Rusya’nın Ukrayna’ya karşı tam kapsamlı savaşını başlatıp enerji fiyatlarını uçurmasından bu yana geçen dört yıl içinde Lewis, daha siyasi bir figür haline geldi ve Westminster üzerinde daha büyük bir nüfuz kazandı. Parmak izleri bu “kırmızı dosyanın” her yerindeydi. Bu sabah, kabine daha geleneksel bütçe öncesi motivasyon konuşmasını bile yapmadan önce, Lewis bütçenin kilit önlemleri hakkında kişisel bir brifing almak için Downing Street’e gitmişti. Radio 4’ün Today programında, herhangi bir siyasetçiden veya BBC editöründen ziyade, bütçenin ana konuğu oydu.
Buna şaşmamalı, çünkü bütçenin en dikkat çekici önlemleri bizzat bu para tasarrufu uzmanı tarafından yazılmıştı. Gaz faturalarındaki sabit ücretlerin kaldırılması, daha fazla emeklinin gelir vergisinden muaf tutulması ve enerji faturası kredilerinin belediye vergisi dilimlerine göre sabitlenmesi; bunların hepsi Lewis’in istek listesinden çıktı. Politikaların ötesinde, Burnham’ın siyasetini de o şekillendirdi. Geçen yılki İşçi Partisi konferansında Lewis, yeni başbakana “insanları kızdıran yüz şey seçip ilk yüz gün boyunca her gün birini düzeltmesini” tavsiye etmişti. Ve işte! Kuzeyin Kralı, toplu taşımada yüksek sesle konuşmayı bitireceğine, haksız park cezalarına karşı sert önlemler alacağına ve daha fazla posta kutusu yerleştireceğine yemin etti… ve daha fazlası, daha fazlası.
İşçi Partisi bakanları için, MoneySavingExpert tarafından yönetilmek akla yatkın görünebilir. Keir Starmer yönetimindeki berbat birkaç yılın ardından, her zaman halkın yanında olan bir şampiyon gibi görünebilirler. En iyisi de, tüm bu mikro politikaların maliyetinin de mikro düzeyde olması. Bugünkü bütçede 98 önlem vardı; mali olayları takip ettiğim on yıllar boyunca hatırladığımdan daha fazla, ancak hepsi önemsiz meblağlara mal oluyor.
Bugün aradaki fark netti. Rachel Reeves ilk bütçesinde, dönem sonuna kadar 74 milyar sterlinlik ek harcama açıklamıştı. Buna kıyasla Healey, toplamda 380 milyon sterlinlik bir harcama açıkladı. Burnham’ın tüm büyük hırsına ve coşkulu retoriğine rağmen, ilk bütçesi Starmer’ın ilk bütçesinin sadece yüzde 0,5’i kadardı.
Kuzeyin Kralı’nın sizi böyle görmesini istemediği çok açık. Burnham’ı dinlediğinizde, bir değişim yaratıcı, fikir adamı ve 10 yıllık planı olan bir lider duyarsınız. Ama söylediklerini eyleme döküyor mu? Ne gezer. Aylardır danışmanlarından ve milletvekillerinden duyduğum endişe bu bütçeyle doğrulanmış oldu: Büyük laflar ediyor ama icraatı küçük.