Yapay zeka genellikle ağırlıksız, neredeyse tamamen dijital bir olgu olarak sunulur. Ondan bir şeyler yazmasını, hesaplama yapmasını, çeviri yapmasını veya bir görsel oluşturmasını istediğimizde yanıt anında gelir. Oysa her yanıt, veri merkezleri, özel işlemciler, soğutma ekipmanları gibi önemli bir fiziksel sisteme dayanır.
Yapay zekanın gerçekte hem bir 'beyni' hem de 'kasları' vardır. Algoritmalar, yazılımlar, araştırmacılar, mühendisler ve şirketler onun beynini oluşturur. Kasları ise elektrik, bilişim altyapısı, mineraller, üretim kapasitesi ve güvenilir ağlardan meydana gelir. Küresel yapay zeka rekabetinin ilk aşaması esas olarak beyne odaklanmıştı. Yapay zeka daha yaygın hale geldikçe, kaslarını görmezden gelmek imkansız hale geliyor.
Uluslararası Enerji Ajansı, veri merkezlerinden kaynaklanan elektrik talebinin 2030 yılına kadar iki katından fazla artacağını ve yapay zekanın bu artışın ana itici gücü olacağını öngörüyor. Buradaki zorluk sadece daha fazla enerji üretmek değil; büyük veri merkezlerinin ihtiyaçlarını karşılayacak güvenilir bir elektrik arzı ve genişletilmiş iletim ağları oluşturmaktır. Yerin altındaki petrol ve gaz rezervleri, bir veri merkezine ulaştırılan elektrikle aynı şey değildir. Kaynaklar, ancak güvenilir bir altyapıya dönüştürülebildiklerinde stratejik hale gelir.
Yapay zekanın fiziksel temelleri ayrıca bakır, alüminyum, silikon ve nadir toprak elementlerini de içerir. İleri yarı iletken teknolojileri özel malzemelere bağımlıyken, madencilik ve rafinaj faaliyetleri sınırlı sayıda ülkede yoğunlaşmaya devam etmektedir. Dijital ekonomi coğrafyadan kaçamamıştır! Bir algoritma sınırları milisaniyeler içinde geçebilir ancak bir elektrik santrali, maden veya fabrika bunu yapamaz.
Bu durum yeni bir jeopolitik denklem yaratmaktadır. En güçlü yapay zeka araştırmalarına ve yazılım ekosistemlerine sahip ülkeler, enerji, mineraller ve üretim konusunda hala başkalarına bağımlı olabilirler. Bu arada, kaynak zengini ülkeler, yapay zeka ekonomisinin 'kaslarına' sahip olabilir ancak bunu hesaplama gücüne dönüştürmek için gereken üniversitelere, sermayeye, yazılıma ve yarı iletken yeteneklerine sahip olmayabilirler. Uzun vadeli avantaj, bu ikisini birbirine bağlayabilen ülkelerin olacaktır.
Dijital ekonomi coğrafyadan kaçamamıştır.
Pakistan bu zorluğu açıkça ortaya koymaktadır. Ülke şu anda öncü bir yapay zeka gücü değildir ve güvenilir elektrik, ileri düzey bilişim, araştırma fonları gibi konularda ciddi kısıtlamalarla karşı karşıyadır. Yine de büyük bir genç nüfusa, büyüyen yazılım ve bilişim hizmetleri sektörlerine, üniversitelere, mühendislik yeteneğine, hidroelektrik ve yenilenebilir enerji potansiyeline ve önemli maden kaynaklarına sahiptir. Dolayısıyla stratejik zorluk, sadece daha fazla kaynak edinmek veya daha fazla algoritma geliştirmek değil, ülkenin fiziksel varlıklarını bilimsel ve teknolojik yetenekleriyle birleştirmektir.
Bu, hammadde ve düşük değerli hizmetler ihraç eden geleneksel modellerin ötesine geçmeyi gerektirir. Yapay zeka çağı stratejisi; güvenilir enerji, bağlantı ve mineral kaynaklarını veri merkezlerini, bulut hizmetlerini, yerel araştırmaları, ileri uygulamaları ve katma değerli üretimi desteklemek için kullanacaktır. Yapay zeka; tarım, tekstil, lojistik, madencilik, sağlık, eğitim ve kamu yönetimi gibi sektörleri güçlendirebilir. Bu modelde yapay zeka, sadece bir başka yazılım sektörü olmaktan ziyade endüstriyel bir çarpan haline gelir.
Ancak kaynak zenginliği tek başına ne teknolojik bağımsızlığı ne de refahı garanti eder. Doğal kaynaklar; üniversitelerin, vasıflı iş gücünün, sermayenin, inovasyonun ve yetkin kurumların yerini tutamaz. Yapay zekanın beyni ile kasları arasındaki ilişki, toplamadan ziyade çarpma işlemi olarak daha iyi anlaşılır.