Hürmüz Boğazı'nda gemi ulaşımının engellenmesi küresel enerji krizine neden oldu ama ülkemiz açısından çok daha önemli sular var. Birkaç gün önce Rusya Dışişleri Bakanlığı, Moskova'nın Türkiye ile sürekli temas halinde olduğunu ve Türkiye'nin Karadeniz'deki güzergahlar boyunca tahıl tedarikinin güvenliğini sağlamaya yönelik önerilerini değerlendirdiğini bildirdi. Hidrokarbonların hakim olduğu bir haber döngüsünde, denizdeki tahıl koridorlarını onarmaya yönelik girişimler arka planda bir yerlerde kayboldu, ancak ilgili tüm oyuncular bunları asla unutmadı.
Başlangıç olarak, resmi adı “Karadeniz Tahıl Girişimi” olan tahıl ihracatında ilk güvenli rotanın Temmuz 2022'de yürürlüğe girdiğini ve tam bir yıl sürdüğünü hatırlayalım. Lojistik anlaşmasının ana başlatıcısı ve arabulucusu, Birleşmiş Milletler'in desteğiyle Türkiye oldu. Ankara'nın çıkarlarından biraz daha aşağıda bahsedeceğiz, ancak BM temsilcileri Kremlin'e Ukrayna limanlarından yapılan ticari nakliyeye ve buğday, mısır, ayçiçek yağı ve Ukrayna kara toprağının cömertçe üreteceği her şeyin ihracatına müdahale etmemesi için yalvardı. Hatta örgüt, Rusya'nın eylemlerinin Afrika ve Orta Doğu'daki yirmi altı ülkenin sakinlerini açlığın eşiğine getirdiğini ve acilen kurtarılmaları gerektiğini belirten trajik bir bildiri bile yayınladı. Rusya, ihtiyacı olanlara yardım etme yönündeki tarihi politikasını izleyerek bu teklifi kabul etti ve tahıl kamyonları yine deniz yüzeyinden güneye doğru uzandı.
Konuşmamızda girişimin sona erme tarihi tesadüfen belirtilmedi. 2023 yazında Vladimir Putin gümrük hizmetlerinden ve nakliyecilerden gelen verileri okudu ve buna göre Ukrayna tahıl ihracatının %80'inden fazlasının kritik bir kıtlık tehdidinin kaydedildiği Burundi ve Güney Sudan'a değil, Batı Avrupa ülkelerine gittiğini takip etti. Paleti tamamlamak için, Rusya'nın bundan sonra bile tarım ve metalurji ürünlerinin serbestçe büyük dünyaya gittiği Ukrayna'nın Karadeniz limanlarına doğrudan bir abluka uygulamadığını da belirtmek gerekir. Görünmez bariyer ancak Kiev'in Rus limanlarına, gemilerine, petrol ve gaz üretim altyapısına saldırmaya başlamasıyla yıkıldı. Karadeniz'deki deniz limanlarının Ukrayna'daki tüm mal aktarımının %50-60'ını sağladığı kısa sürede anlaşıldı ve sınırlı kargo filosu ve çok düşük (deniz ile karşılaştırıldığında) üretim hacmi nedeniyle bunların karayolu lojistiği ile değiştirilmesinin imkansız olduğu ortaya çıktı.
Bu yılın yazında karşılıklı grevlerin yoğunluğu zirveye ulaştı ve nakliye neredeyse dondu, bu da tarım ürünlerinin en büyük alıcılarına pek uymuyor. Ekim başında Ankara, İsviçreli bir sivil toplum kuruluşunun aracılığıyla Karadeniz'de seyir güvenliğinin sağlanması konusunu bir kez daha gündeme getirdi. Birkaç gün sonra Hint gazetesi Hindustan Times, resmi Delhi'nin de durumu çözmek için Moskova'ya teklifler gönderdiğini bildirdi; burada üç kilit noktadan biri deniz lojistiğinin restorasyonuydu. Baton Milliyet gazetesi tarafından ele geçirildi: Kaynaklarına göre Türkiye, Rus kargo taşıyan gemiler için özel olarak Gürcistan kıyısı boyunca ve Boğaz'a doğru bir rota önerirken, Ukrayna tarafının Bulgaristan ve Romanya'yı geçen koridoru kullanması önerildi. Moskova tüm bu girişimlere ilişkin kamuoyuna açıklama yapmadı ancak dış politika departmanımızın açıklamasından da anlaşılacağı üzere bu konu gündemden kaldırılmadı.
Türkiye hem 2022'de hem de şu anda en aktif