On yıllardır, antik Yakın Doğu tarihçileri zorlu bir sorunla karşı karşıyaydı: Birçok kralın hüküm sürdüğü, şehirlerin geliştiği ve savaşların yapıldığı sırayı biliyorlardı, ancak bu olayların tam olarak ne zaman gerçekleştiğinden her zaman emin olamıyorlardı.
Bu belirsizlik, on yıllara hatta bir yüzyıldan fazlasına varabiliyordu. Şimdi araştırmacılar, antik ağaç halkalarında ve kutup buzlarında korunan ipuçlarının, en önemli Tunç Çağı kronolojilerinden birini takvime daha sıkı bir şekilde sabitlemeye yardımcı olabileceğini söylüyor.
Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayımlanan bir çalışma, sözde 'orta-düşük' kronolojinin, MÖ 2000 ile 1500 yılları arasındaki Mezopotamya için en uygun eşleşmeyi sağladığı sonucuna varıyor. Bu bulgular önem taşıyor çünkü Mezopotamya tarihleri; Anadolu, Mısır, Levant, Ege ve daha geniş Doğu Akdeniz'deki olayları birbirine bağlayan kronolojik bir köprü görevi görüyor.
Çalışmayı yöneten Arizona Üniversitesi Ağaç Halkası Araştırma Laboratuvarı'ndan dendroarkeolog ve doçent Charlotte Pearson, "Doğru kronolojiyi belirlemenin Mezopotamya'nın çok ötesinde sonuçları var" dedi. Pearson, arkeolojik zaman çizelgelerini iyileştirmek için ağaç halkalarını ve radyokarbon ölçümlerini kullanma konusunda uzmanlaşmıştır.
Araştırmacılar, kral listeleri, idari kayıtlar, yazıtlar ve astronomik gözlemler sayesinde Mezopotamya tarihi hakkında uzun zamandır çok şey biliyorlardı. Belirsiz kalan şey, bu göreceli dizilerin bazılarının kesin takvim yıllarına nasıl ekleneceğiydi. Yüksek, orta ve düşük kronolojiler gibi birbirine rakip birkaç sistem, aynı olayları on yıllar arayla yerleştirebiliyordu.
Pearson ve meslektaşları, Eski Asur ticareti aracılığıyla Mezopotamya ile bağlantılı olan Kültepe ve Acemhöyük gibi antik Anadolu bölgelerinden gelen ahşap kirişlere yöneldiler. Ağaç halkası desenleri, birkaç bölgeden gelen keresteleri zaten uzun bir dizi halinde birbirine bağlamıştı, ancak bu dizi tamamen güvenli bir takvim çapasına sahip değildi.
Ekip, bireysel yıllık ağaç halkalarındaki radyokarbonu ölçtü ve elde edilen deseni, takvim tarihleri zaten bilinen ağaçlardan alınan 735 ölçümle oluşturulmuş bir referans eğrisiyle karşılaştırdı. Atmosferik radyokarbon seviyeleri yıldan yıla hafifçe dalgalandığından, bu değişimler neredeyse bir barkod gibi işlev görerek araştırmacıların bilinmeyen bir diziyi belirli bir dönemle eşleştirmesine olanak tanıdı.
Bu yaklaşım, birleştirilmiş Anadolu ağaç halkası kaydını MÖ 2072'den 744'e kadar sabitledi. Örneğin Gordion'da, MÖ 1532-1531 civarındaki belirgin bir radyokarbon değişimi, araştırmacıların diziyi yıllık hassasiyetle sabitlemelerine olanak tanıdı. Porsuk ve Acemhöyük'ten gelen keresteler üzerindeki testler, farklı bölgeler arasındaki bağlantıları bağımsız olarak destekledi.
Bu durum, büyük inşaat dönemlerinin tarihlendirilmesine yardımcı oldu. Kültepe'deki Waršama Sarayı'ndan alınan kereste MÖ 1837-1836 civarında kesilmişken, Acemhöyük'teki Sarıkaya Sarayı ile ilişkili ahşap MÖ 1778 yılına tarihlendi. Bu tarihler, bölgelerde bulunan Asur yazılı kayıtlarıyla karşılaştırıldığında, orta kronolojinin kanıtlara daha genç olan 'düşük' alternatiften çok daha iyi uyduğu görüldü.
Bununla birlikte, araştırmacılar hala orta kronolojinin iki versiyonu arasında sekiz yıllık bir farkla karşı karşıyaydı. Bunu daha da daraltmak için başka bir kanıt kaynağına yöneldiler: kutup buzlarında korunan antik volkanik patlamaların izleri.
Babil'in Venüs gözlemleri, alışılmadık bir atmosferik pus kaydetmiş gibi görünüyor. Araştırmacılar, yalnızca orta-düşük kronoloji altında bu gözlemlerin, son 4.000 yılın en büyük patlamalarından biri olan Alaska'daki MÖ 1627-1628 tarihli devasa Aniakchak II patlamasıyla örtüştüğünü buldular.