Bölgesel güçler, sekiz aydır devam eden ABD-İsrail-İran savaşında yeni bir tırmanışı önlemek için diplomatik çabalarını artırırken, Tahran kırmızı çizgilerinden geri adım atacağına dair çok az işaret gösteriyor.
Çin'in Salı günü, tırmanışın yeni bir aşamasını önlemeye yardımcı olmak için bölgedeki ilgili ülkelere yakında bir elçi göndereceğini açıklaması, küresel enerji piyasalarını sekteye uğratan ve tüm bölgeye yayılan bir çatışmaya barışçıl bir çözüm bulmanın artan aciliyetini vurguluyor.
Ağustos ayında Mekke savunma paktını imzalayan üç ülke olan Suudi Arabistan, Pakistan ve Türkiye'den üst düzey yetkililer Pazartesi günü İranlı üst düzey yetkililerle bir araya gelerek bölgedeki "barış ve güvenlik" ile ilgili görüşmeleri sürdürme sözü verdiler.
Ancak Tahran, özellikle savaş öncesinde küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) beşte birinin taşındığı Hürmüz Boğazı'ndaki deniz ticareti üzerinde önemli bir kozu elinde tuttuğu için taleplerinden taviz vermemeye kararlı görünüyor.
The Iran Podcast'in editörü ve sunucusu Negar Mortazavi, Al Jazeera'ye verdiği demeçte, "İran'ın önceliği sadece başka bir ateşkes sağlamak değil, savaşı kalıcı olarak sona erdirmek ve ABD ile İsrail'in askeri saldırı döngüsünün sürekli tekrarlanmaması için caydırıcılık oluşturmaktır" dedi.
Tahran, Hürmüz Boğazı'ndaki normal trafiğin yeniden başlamasına yardımcı olmak karşılığında yaptırımların kaldırılması, ABD'nin Körfez'deki limanlarına uyguladığı deniz ablukasının sona ermesi ve ABD'nin saldırıları yenilemeyeceğine dair garantiler talep etmeye devam ediyor. ABD ise nihai bir barış anlaşması müzakere edilmeden önce İran'ın nükleer programıyla ilgili tavizler de dahil olmak üzere daha fazla şeyden vazgeçmesini istiyor.
Uzmanlar, İran'ın mevcut hesaplamalarının, Haziran 2025'ten bu yana görüşmeler sürerken İran'a üç kez saldırı düzenleyen Washington'a duyduğu derin güvensizlik, devam eden ekonomik baskının ABD'yi daha cazip tavizler vermeye zorlayabileceği inancı ve bu hafta ile gelecek hafta İsrail ve ABD'de yapılacak merakla beklenen seçimler gibi çeşitli faktörlerden kaynaklandığını söylüyor.
İran'ın konumunun merkezinde, önceki diplomatik çabaların ABD ve İsrail'in yenilenen saldırılarına karşı yeterli koruma sağlamadığı inancı yatıyor. ABD ve İsrail, savaşın ilk saldırılarını, Umman'da barış görüşmeleri devam ederken 28 Şubat'ta başlattı. Geçen yıl İsrail, Haziran ayında ABD'nin de katıldığı 12 günlük İran savaşını başlattı.
Pakistan ve Katar, bu yılın Haziran ayında Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmayı, İran limanlarına yönelik ABD ablukasını sona erdirmeyi ve İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin başlaması için koşulları belirlemeyi amaçlayan bir mutabakat zaptına aracılık etti.
Ancak her iki tarafın da saldırılara yeniden başlamasıyla düzenleme hızla bozuldu; bu durum Temmuz ayında birkaç hafta boyunca ABD'nin İran'a yönelik sürekli saldırılarına, ardından İran'ın komşu Körfez ülkelerindeki ve Ürdün'deki ABD askeri varlıklarına ve enerji altyapısına yönelik misilleme saldırılarına yol açtı.
Center for International Policy (CIP) kıdemli uzmanı Sina Toossi, bu düzenlemenin başarısızlığının Tahran'ın tutumunu sertleştirdiğini söyledi.
Toossi, Al Jazeera'ye verdiği demeçte, "İran, önceki müzakerelerin ve ateşkes düzenlemelerinin kendisini yenilenen askeri saldırılardan koruyamadığına inanıyor ve bu nedenle daha somut ve kalıcı garantiler arıyor" dedi.
Bu arada ABD Başkanı Donald Trump, yakın gelecekte nasıl bir yol izleyeceği konusunda belirsizliğini koruyor. Trump, "Benim sorum şu: Onlarla bir anlaşma mı yapayım yoksa işlerini bitireyim mi?" ifadelerini kullandı.