Bitcoin üzerinden işlenen suçları tanımak için bir bilgisayar eğittim. Testlerde, neredeyse hiç yanlış alarm vermeden suç teşkil eden işlemlerin %86'sını tespit etti. Ancak bir on beş günün ardından, bu oran sadece %2'ye düştü. Programda hiçbir şey değişmemişti; değişen şey, gözlemlediği dünyaydı: O sırada yetkililer internetteki büyük bir suç pazarını çökertmişti ve Bitcoin'i yasa dışı amaçlarla kullananlar davranışlarını değiştirmişti.
Çeşitli yasa dışı pazarlar, ziyaret edenlerin ve barındıranların kimliğini gizlemek için tasarlanmış Tor tarayıcısı gibi özel programlarla erişilebilen bir dizi siteden oluşan 'dark web' üzerinde faaliyet gösterir. 2011'de başlatılan öncü platform Silk Road, satıcı vitrinleri ve yıldız puanlamalarıyla herhangi bir sanal mağaza gibi görünüyordu. Fark, uyuşturucu ağırlıklı kataloğunda ve ödeme aracı olan Bitcoin'deydi. 2013 yılında FBI tarafından kapatılan bu sitenin birçok takipçisi oldu. Silah ve çalıntı kredi kartı verileri de satan en büyükleri AlphaBay, Temmuz 2017'de Amerikan ve Avrupa polislerinin ortak operasyonuyla çökertildi.
Bitcoin bu ticareti cezbediyor çünkü bankalara ihtiyaç duymuyor: Para, kimsenin hesap sahiplerini bilmesine gerek kalmadan, uzun harf ve rakam dizileriyle tanımlanan bir adresten diğerine gidiyor.
Ancak birçok suçlunun hafife aldığı bir detay var. Tüm işlemler, halka açık bir defter olan blokzincirinde sonsuza dek kayıtlı kalır. Her adresin sahibinin kim olduğu bilinmese de, bir adresten diğerine ne kadar para geçtiği ve ne zaman geçtiği bellidir. Tek bir adresi bir kişiyle ilişkilendirmek, tüm geçmişini aydınlatmaya yeter. Parasını gizlemek için Bitcoin'i seçenler, ironik bir şekilde dünyanın en çok izlenen ödeme aracını seçmiş olurlar. Bu durum, paranın izini süren ve bu hizmeti borsalara, bankalara ve yetkililere satan bir şirketler endüstrisinin doğmasına yol açtı.
Bu şirketlerden biri olan Elliptic, 2019 yılında MIT araştırmacılarıyla birlikte, 49 on beş günlük döneme dağıtılmış ve yasal veya yasa dışı olarak sınıflandırılmış yaklaşık 200 bin gerçek Bitcoin işleminden oluşan bir veri tabanını kamuoyuna açıkladı. Tarihler ve isimler gizlenmiş olsa da yazarlar, 43. dönemde muhtemelen AlphaBay olan büyük bir dark web pazarının kapandığını kaydediyor. Bu veri tabanını, dedektörü ilk 34 dönemle eğitmek ve daha önce hiç görmediği sonraki dönemlerde test etmek için kullandım. 'Rastgele orman' (random forest) adı verilen yöntem, bir kredi analisti gibi yüzlerce evet/hayır sorusu oluşturur ve her işlemi bu soruların 'oylamasıyla' sınıflandırır. 42. döneme kadar dedektör, 914 yasa dışı işlemin 782'sini buluyor. 43. dönemden itibaren ise 169 işlemden sadece 3'ünü bulabiliyor. Üstelik sistemi yeni verilerle yeniden eğitmek de işe yaramıyor: Şoktan sonraki ilk dönemleri dahil etseniz bile sistem kör kalmaya devam ediyor, çünkü yeni davranışa dair birkaç düzine örnek, eski davranışa dair binlerce örneğin ağırlığı karşısında etkisiz kalıyor.
Ekonomistler bu fenomeni iyi bilirler. 1976'da, tam 50 yıl önce, Chicago Üniversitesi'nden Nobel ödüllü ekonomist Robert E. Lucas, geçmiş verilerle tahmin edilen ilişkilerin ekonomi politikası değiştiğinde geçerliliğini yitirdiğini göstermiştir; çünkü ekonomik aktörler politikaya tepki vererek davranışlarını değiştirirler. Kara para aklama dedektörü de bu tür bir modeldir: Belirli bir baskı rejimi altında suçluların nasıl davrandığını özetler. Baskı işe yarayıp suçlular yeniden organize olduğunda, dedektör artık var olmayan bir dünyayı tanımlamaya başlar. Finans piyasasında çalışanlar bunu hemen tanıyacaktır.