Haziran 1982'de Ronald Reagan, Avrupalı firmaların Sovyet gazını Batı Avrupa'ya taşıyacak bir boru hattının inşasına yardımcı olmak için Amerikan teknolojisini kullanmasını engellemek amacıyla yaptırımlar uygulamıştı. Avrupa'nın kendisini Kremlin'e rehin ettiğini ve Moskova'nın savaş bütçesine katkıda bulunduğunu savunarak uyarıda bulunmuştu. Ancak o yılın Kasım ayındaki kongre seçimlerinden 18 gün önce, Sovyetler Birliği'ne 23 milyon tona kadar tahıl satmayı teklif etti.
Kendi sözleşmelerini yırtmaları söylenen Avrupalılar, Amerikalı çiftçiler Moskova'yı beslemeye davet edilirken ikiyüzlülük suçlamasında bulundular. Kremlin'in kendi haber ajansı bile bu teklifi bir seçim hilesi olarak nitelendirdi. Reagan'ın Cumhuriyetçileri yine de Temsilciler Meclisi'nde 26 sandalye kaybetti ve seçimden yaklaşık 10 gün sonra boru hattı yaptırımlarını kaldırdı.
Kırk dört yıl sonra, bu kez emtia dizel. Geçen hafta, Rusya'dan New York'a 40.000 ton yakıt taşıyan bir tanker yola çıktı; bu, Kongre'nin 2022'de yasakladığı bir ithalattı. Gemi, 3 Kasım ara seçimleri öncesinde pompa fiyatlarını düşürmek amacıyla verilen geçici bir Hazine lisansı altında seyrediyor, ancak kargo sandıklar kapandıktan dört gün sonra varacak.
ABD'nin yıllardır Avrupalıları Rus enerjisi satın almamaları konusunda uyardıktan sonra şimdi bizzat Rus dizeli satın almaya çalışması ironiktir. Trump ayrıca, sadece Eylül ayında imzaladığı yasalar uyarınca yürürlüğe girmesi gereken, Rus petrol ve gazının en büyük alıcılarına yönelik yüzde 100'lük gümrük vergilerini de askıya aldı.
Dizel lisansı bile hukuki açıdan zayıf bir zeminde duruyor: Her iki partiden milletvekilleri, bunun 2022'deki Rus enerji ithalatı yasağıyla nasıl bağdaştırılabileceğini sorguladı. Amerikan kısıtlamaları altında yaşayan her hükümet artık bunların satılık olduğunu ve bir seçim yılında fiyatın birkaç haftalık iyi manşetlerden ibaret olabileceğini biliyor.
Rus petrolünün en büyük alıcısı ve muafiyetin büyük bir yararlanıcısı olan Çin, bu dersi Trump'ın önümüzdeki ay Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği liderler zirvesinde Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile görüşeceği Shenzhen'e taşıyacak. Şi, masaya satacak bir şeyle gelecek. İki liderin Ekim 2025'te Güney Kore'nin Busan kentinde üzerinde anlaştığı ateşkes, Pekin'in Amerikan fabrikalarının vazgeçemeyeceği nadir toprak elementleri ve mineraller üzerindeki kısıtlamalarını geri çekmesine bağlı.
Pekin'in karşılığında istediği şey, gelişmiş çipleri üreten makineler de dahil olmak üzere Amerikan çip kontrollerinin gevşetilmesidir. Trump, Nvidia'nın güçlü H200 yapay zeka işlemcisini geçen Aralık ayında yüzde 25'lik bir ek ücret karşılığında Çinli alıcılara göndermesine izin vererek bu kontrollerin müzakere edilebilir olduğunu zaten gösterdi. Yetkilileri Eylül ayında çip üretim ekipmanlarının gündemde olmadığını iddia etmişti.
Ancak işin püf noktası burada. Bu makinelerin en önemlileri Amerikan malı değil. Hollandalı bir şirket olan ASML, en gelişmiş çipleri basmak için gereken ekipmanı üreten dünyadaki tek firma ve Japonya da diğer birçok önde gelen alet üreticisine ev sahipliği yapıyor. Her iki ülke de Washington'un talebi üzerine 2023'te Çin'e satışları kısıtladı ve şirketleri sonuç olarak iş kaybetti. ASML, Çin'in bu yılki satışlarının yaklaşık beşte birini oluşturmasını bekliyor; bu oran 2025'te üçte birdi.
Hollandalılar da Amerikan baskısının nelere mal olabileceğini biliyor. Geçen yıl 29 Eylül'de Washington, ihracat kara listesini zaten listede olan şirketlerin yan kuruluşlarına genişleterek, Çinli Wingtech Technology'ye ait bir Hollandalı çip üreticisi olan Nexperia'yı da kapsamına aldı. Lahey, Nexperia'nın Çinli CEO'sunun görevden alınmasına yönelik artan ABD talepleri üzerine ertesi gün müdahale etti.
Pekin, şirketin Çin'deki fabrikalarından yapılan ihracatı kısıtlayarak misilleme yaptı ve Avrupa tarafından kullanılan çip tedarikini aksattı.