Muhammad Nazam, akıllı telefonunu kurta cebinden çıkarıyor, YouTube uygulamasını açıyor ve bir eğitim videosu oynatıyor. "Aslında o kadar da zor değil biliyor musun," diyor ve ekliyor: "Sadece iki kablo var: Biri sıcak, diğeri soğuk." Bir yıl önce Pencap'ın Qila Mian Singh bölgesindeki su kuyusu için güneş panellerini işte böyle kurmuş.
Komşusu Salim Mehr ise şu açıklamada bulunuyor: "Sistem kurulduğunda herkes tecrübe kazanıyor. Herkes hangi kablonun hangisi olduğunu, hangi düğmeye basılacağını, sistemi ne kadar çalıştırması gerektiğini, ekranda kaç birim yazdığını ve ne kadar elektrik olduğunu öğreniyor."
Bu, Pakistan'ın uluslararası manşetlere çıkmayan güneş devrimi yönüydi. Ardı ardına gelen haber özellikleri, bu enerji dönüşümünün iklim kaygılarından ziyade devletin güvenilir ve uygun fiyatlı elektrik sağlama konusundaki kalıcı beceriksizliğinden kaynaklandığına hayret ediyordu. (Çin'in ucuz ithalat sağlama konusundaki engelsiz yeteneği belirleyici bir faktördü.) Zengin şehir hanelerinin bu sistemi kurması mantıklıydı ancak düşünce kuruluşu Ember Energy'ye göre panel sahiplerinin yüzde 73'ünün bulunduğu kırsal kesimdeki bu orman yangını gibi yayılmayı ne tetikliyordu?
Ortaya çıktı ki iş başında iki beklenmedik mekanizma var: Bir Chaudary'nin (ağanın/büyük toprak sahibinin) sistemi kurduğunu görmenin etkisi ve bunu nasıl yapacağını çözmenin kolaylığı. Örneğin, bir vilayetin yarısı kadar uzaklıkta ayrı yaşayan Muhammad Imran ve Muhammad Rizwan, güneş paneli kurulumunda birebir aynı deneyimleri yaşamışlar. Dükkan sahibine nasıl yapılacağını sormuşlar, birkaç TikTok videosu izlemiş ve bir saat içinde kendi elleriyle kurmuşlar. Obaid Ullah'ın tek bir paneli bakkal veya köşe dükkanında kurmak için tek ihtiyacı olan şey TikTok olmuş. "Sorun değil," diyor ve ekliyor: "Çok kolay." Bir sopayla desteklenen panel, şimdi dükkanındaki küçük bir soğutucuyu çalıştırıyor.
Pencap'ın kırsal kesiminde birkaç ay geçiren Zainaab; bambu sopalara dayanmış, buğday tarlalarının ortasına yatırılmış güneş panellerini fark etmiş ve bunları oraya getiren kişilerle konuşmuş. Bu araştırma için yapılan seyahatler, Kuzey ve Güney Pencap olarak eşit şekilde bölünmüş sekiz ili kapsamış. Araştırmacı, çoğunluğu kırsal sakinlerden, özellikle büyük ölçekli (toprak sahipleri) ve küçük ölçekli (kiracı ve kendi tarlasını eken) çiftçilerden oluşan otuz dört kişile mülakat yapmış. Ayrıca güneş paneli ithalatçıları ve distribütörleri, Enerji Bakanlığı üyeleri ve Başbakanlık Güneş Enerjisi Komitesi'nin üyeleriyle de görüşmüş.
Araştırma, devletin elektrik şebekesini onarma becerisine olan güvenin çöktüğünü ve elektrik faturalarının yarattığı ölüm sarmalını en belirgin şekilde bir kez daha doğruladı. Ancak öne çıkan iki bulgu daha var: Zengin toprak sahiplerinin kendi arazilerine güneş enerjisi kurmasının gösteri etkisi ve bu panellerin sosyal medya kullanılarak ne denli kolay kurulabileceği. Kırsal kesimde güneş enerjisinin benimsenmesini kritik ölçüde etkilemelerine rağmen, her iki boyut da merak uyandıracak şekilde yeterince incelenmemiştir.
Çoğu yeni teknoloji, ilk benimseyen dalgasını refah seviyesi yüksek şehir sakinleri arasında bulur. Yüksek eğitim, hareketlilik ve servet oranlarına sahip olanlar, hem yeni teknolojiler hakkında bilgiye hem de bunları benimseyecek finansal kapasiteye sahiptir. Pakistan için bu durum, güneş enerjisinin ilk yuvasının ülkenin DHA'ları (Savunma Konut Otoritesi) ve Bahria Kasabaları olduğu anlamına geliyordu. Bu konut sitelerinin sakinleri, Pakistan'ın elit kesiminin bir kesitini oluşturur ve bunların merkezi bir unsurunu geleneksel toprak sahipleri oluşturur. Bunlar, tarihi olarak geniş tarım arazilerine sahip olan ve gelirlerini öncelikle bu kırsal alanlardaki büyük ölçekli tarımdan elde ettikleri kiralardan sağlayan ailelerdir.