BANJALUKA - Genişleme süreci açısından Avrupa'nın en önemli zirvelerinden biri geçtiğimiz günlerde düzenlendi, ancak ortaya çıkan sonuçlar hem AB'de hem de genişleme ülkelerinde pek çok analistin ve Avrupalı meraklının beklediği sonuçlara yol açmadı. Konsey, özellikle birçok kişinin bir sonraki üye olarak gördüğü Karadağ söz konusu olduğunda sürecin devamını destekledi, ancak sürecin uygulanmasına ilişkin belirli bir son tarih, tarih veya vaat olmaksızın. Çeşitli vesilelerle yazdığımız sorunun pratik açıdan çok daha büyük olduğu ortaya çıktı, çünkü üye ülkeler hâlâ genişleme sürecini üye ülkelerin bireysel çıkarlarıyla uzlaştırmanın bir yolunu bulamıyorlar; üye ülkelerin her biri genişlemeye ilişkin herhangi bir kararı veto etme hakkına sahip. Örneğin bazı ülkeler Ukrayna'nın kabulünü tercih ederken, bazıları da sürecin daha uzun olması nedeniyle Batı Balkanlar'ın ön plana çıkarılması gerektiğini düşünüyor.
Bazı üyeler güvenlik sorunları nedeniyle Ukrayna'yı tercih ederken, diğerleri Avrupa pazarlarını sular altında bırakabilecek ve Avrupalı çiftçileri tehdit edebilecek Ukrayna tarım sektöründen korkuyor. Bazı üyeler Batı Balkanlar'daki yolsuzluklardan ve süreçleri tıkayacak olası yeni Viktor Orban'dan endişe duyuyor. Bazı ülkelerin Batı Balkanlar veya Ukrayna'nın kabulüne karşı hiçbir itirazları yok, ancak bunu AB içindeki dış ve güvenlik politikasına ilişkin karar alma sürecinin reformuna, yani Birliğin üye sayısı 27'den 34'e veya 35'e çıkmadan önce vetonun kaldırılmasına bağlıyorlar. Genişleme konusunda en fazla coşku gösteren Avrupa kurumunun, zirve hazırlık materyalinde ve düzenlenmeden önce arka planda sessiz diplomasi ile var olan korku ve endişeleri ortadan kaldıracak mekanizmaları bünyesine katmaya çalışan Avrupa Komisyonu olduğu bir kez daha ortaya çıktı.
Zirveden ortaya çıkan materyal, Karadağ'ın kabulüne yönelik yeni bir şey veya somut adımlar sunmamakla birlikte, aynı zamanda genişlemenin kaçınılmaz olduğu ve tüm üyelerin stratejik çıkarına olduğu gerçeği etrafında birliği korumaya çok dikkatli bir şekilde çalıştı. Avrupa İstikrar İnisiyatifi analisti ve BH'nin Avrupa genişleme politikası konusunda en iyi uzmanlarından biri olan Adnan Ćerimagić, Hırvatistan'ın Karadağ hakkında daha spesifik sonuçları engellemesinin, bu Balkan ülkesinin mümkün olan en kısa sürede kabul edilmesini açık ve net bir şekilde isteyen Komisyon'un ve Almanya gibi bazı en etkili AB üyelerinden bazılarının pozisyonlarına karşı çıkma zahmetine maruz kalma zahmetine maruz kalmayan diğer bazı üyeler tarafından rahatlıkla karşılandığını iddia ediyor. Sürecin nasıl ilerleyeceğini tahmin etmek zor olsa da iki olası senaryo var gibi görünüyor.
Daha iyimser bir senaryo ise, üye devletlerin Karadağ'ın kabulü konusunda uzlaşmaya varmaları; zira Karadağ, diğer üye devletlerde yapısal sorunlara yol açmadan Avrupa sistemine kolayca dahil edilebilecek kadar küçük bir ülke. Bu, uzantının ölmediğini ve sürecin devam edebileceğini doğrulayacaktır. Daha kötümser bir senaryo, birleşik Avrupa ödeme sistemi, güvenlik ve göç politikası, ekonomik alan ve gümrük politikaları ve benzeri alanlar gibi Avrupa sisteminin belirli bölümlerine kademeli entegrasyon sürecinin devam etmesi ve tam üyeliğin uzak bir geleceğe ertelenmesi olabilir. Bu durumda Batı Balkan ülkeleri tam üye olamayacak ama en azından üyeliğin birçok dolaylı faydalarından yararlanabilecekler. Bosna-Hersek gibi ülkelerde reform sürecindeki tıkanıklıklar nedeniyle her iki senaryo da büyük bir fark yaratmıyor