Yapay zeka, teknolojik bir vaat olmaktan çıkıp bir devlet meselesine dönüştü. Dünyanın dört bir yanındaki hükümetler bilgiyi işleme, kurumları koordine etme ve senaryoları benzeri görülmemiş bir hızla öngörme yeteneğine sahip sistemleri bünyelerine dahil ederken, inovasyonun ötesine geçen bir soru ortaya çıkıyor: Bir algoritma kamu politikalarının oluşturulmasına katılabilir mi, yoksa rolü sadece bunların uygulanmasını iyileştirmekle mi sınırlı kalmalıdır? Cevap, siyaset ve yönetim teorisindeki eski bir tartışmayı yeniden ele almayı gerektiriyor. Yirminci yüzyılın ikinci yarısında Charles Lindblom, Aaron Wildavsky ve Yehezkel Dror, hükümetlerin kararlarını ne ölçüde rasyonel bir şekilde planlayabileceklerini veya politikaların büyük ölçüde müzakere, çatışma ve uygulama sürecine eşlik eden öğrenme süreçlerinden doğduğunu kabul etmeleri gerekip gerekmediğini tartıştılar. Bu tartışma, koordinasyonun her şeyden önce insanları koordine etmek anlamına geldiği bir dünyada gelişti. Bugün, yapay zekanın ortaya çıkışı bu tartışmanın teknolojik koşullarını değiştiriyor ancak siyasi özünü ortadan kaldırmıyor.
Akıllı sistemler; birlikte çalışabilir kayıtları sorgulayabilir, gereklilikleri doğrulayabilir, görevleri dağıtabilir ve devasa veri hacimlerini geleneksel prosedürlerden çok daha üstün bir verimlilikle işleyebilir. En büyük katkısı burada yatmaktadır: Devletlerin karmaşık politikaları yürütme kapasitesini on yıllardır sınırlayan koordinasyon maliyetlerini düşürmek. Ancak, daha verimli bir yönetim, mutlaka daha adil veya daha yaratıcı bir hükümet anlamına gelmez. Sıklıkla karıştırılan iki işlevi birbirinden ayırmak gerekir. Operasyonları otomatikleştirmek bir şeydir; yetki devretmek ise bambaşka bir şeydir. İlki işlemleri hızlandırabilir, hataları azaltabilir ve daha zamanında hizmet sunabilir. İkincisi ise kimin fayda sağlayacağına, hangi risklerin kabul edilebilir olduğuna, hangi hakların öncelikli olduğuna ve kamu kaynaklarının nasıl dağıtılacağına karar vermeyi gerektirir. Bu kararlar teknik değil, esasen siyasidir.
Günlük bir örnek düşünelim. Bir çocuğun doğumu; nüfus kaydını, sağlık sigortasını ve ilgili sosyal yardımları otomatik olarak başlatabilir. Birlikte çalışabilirlik sayesinde aile, ofisleri dolaşmak veya aynı belgeleri tekrar tekrar sunmak zorunda kalmaz. Bu proaktif devlet modeli, erişilebilirlik ve hizmet kalitesi açısından olağanüstü bir ilerlemeyi temsil eder. Ancak, hiçbir algoritmanın tek başına çözemeyeceği sorular hemen ortaya çıkar. Tam olarak hangi yardımlar geçerlidir? Hangi veriler bunları kanıtlamak için yeterlidir? Hangi istisnalar dikkate alınmalıdır? Bir kişi hatayı nasıl düzeltebilir veya bir karara nasıl itiraz edebilir? Teknoloji prosedürü hızlandırır, ancak onu haklı çıkaran kriterleri belirlemez. Buradan temel olduğunu düşündüğüm bir fikir doğuyor: Mevcut zorluk, otomatikleştirilmiş bir devlet inşa etmek değil, orkestratör bir devlet inşa etmektir. Uzun süre devleti, nispeten istikrarlı kurumların koordinatörü olarak tasavvur ettik. Her bakanlık, her birim ve her memur idari sürecin bir kısmını yürütürdü. Bugün, insan yeteneklerinin yanı sıra bilgi arama, durumları sınıflandırma, tutarsızlıkları tespit etme veya eylem planları önerme konusunda uzmanlaşmış yapay zeka ajanları ortaya çıkıyor. Yönetmek artık sadece insanları koordine etmek anlamına gelmiyor; organizasyonlar, veriler ve sistemler arasında dağıtılmış yetenekleri orkestra etmek anlamına geliyor.