Ekonomik durgunluğu çok fazla kurala bağlamak, neoliberalizmin klişeleşmiş bir söylemidir; İngiltere'nin daha az değil, daha akıllı düzenlemelere ihtiyacı var.
Başbakan olmadan önce Andy Burnham, “40 yıllık neoliberalizme son verme” sözü vermişti. Ancak Çarşamba günü açıklayacağı ilk bütçeye hazırlanırken, hükümeti en sıkıcı klişelerinden birini henüz terk edebilmiş değil: bürokrasi (red tape).
Maliye Bakanı John Healey'nin Avam Kamarası'ndaki kritik konuşması öncesinde hükümet, geçen hafta yaptığı basın açıklamasında, planlarının “firmaları boğan bürokrasiyi azaltacak” önlemler içereceğini duyurdu.
Adını bir zamanlar hükümet tasarılarını bağlamak için kullanılan kırmızı şeritten alan ve tarihçi Thomas Carlyle tarafından popülerleştirilen bu ifade, doğrudan neoliberal oyun kitabından çıkmadır ve kullanım ömrünü çoktan tamamlamıştır.
Devleti, servet yaratanların önünden çekmek Thatcher ve Reagan ekonomisinin bir mottosuydu ve o günden bu yana İngiltere'de her hükümet tarafından bıkkınlık verecek derecede tekrarlandı.
Thatcher, “big bang” deregülasyon hamlesiyle finans merkezi City'yi serbest bırakmış, halefi John Major ise “bürokrasi ormanını temizleme” konusunda oldukça hevesliydi. Bu iş için atadığı Michael Heseltine, bu yaklaşımın en klişe tanımını yapan kişiydi: “bürokrasi şenliği” (bonfire of red tape).
İşçi Partisi tekrar iktidara geldiğinde Gordon Brown, 2008 finansal krizinden sonra Hazine bankaları kurtarmak zorunda kalana kadar, İngiltere'nin hırslı finans sektörü için esnek bir düzenleme rejimini kutlamıştı.
Boris Johnson, İngiliz işletmelerini “Brüksel bürokrasisinden” kurtarmak istedi ve Brexit kampanyası sırasında eğri muzlar hakkında saçmalayıp durdu. Ancak Brexit'ten sonra iş dünyası grupları, üyelerinin birçok alanda tamamen yeni bir İngiltere rejimi benimsemektense, uzun süredir yürürlükte olan AB standartlarına uymayı tercih edeceklerini belirttiler. Üstelik muzlar eskisinden ne daha eğri ne de daha düz.
Rachel Reeves, benzer bir noktaya değinmek için düzenlemeleri İngiliz iş dünyasının “boynundaki bir çizme” olarak nitelendirerek daha nahoş ve grafik bir yol seçti.
İş dünyası ile devlet arasındaki etkileşimin sorunsuz olmasını sağlamakta yanlış bir şey yok. Ancak neoliberalizmin ilk yıllarında bile, “serbest piyasa iyidir, düzenleme kötüdür” ikilemi, birkaç nedenden ötürü her zaman faydasızdı.
Birincisi, örneğin güçlü bir rekabet rejimi gibi iyi düzenlemeler, piyasaların iyi işlemesi için şarttır. Laissez-faire (bırakınız yapsınlar) yaklaşımının en büyük meraklıları bile, örneğin gıda ve ilaç gibi alanlarda bazı temel kalite standartlarına duyulan ihtiyacı kabul edeceklerdir.
İşgücü piyasasına gelince, İşçi Partisi utanmadan düzenleme yanlısı bir duruş benimsedi. İstihdam Hakları Yasası, bir nesildeki işçi haklarında yapılan en önemli artıştır; ancak bu yasa kaçınılmaz ve kasıtlı olarak firmaların uyması gereken kuralları artırmaktadır.
Bakanlar, bunun güvencesiz işlerde sıkışıp kalmış düşük ücretli çalışanların yararına olduğunu haklı olarak savunuyorlar. Ancak bu, bir “bürokrasi şenliği” değildir. Bu bağlamda, İşçi Partisi'nin deregülasyon savunucusu gibi görünmesi inandırıcı olmayacaktır.
İkincisi ve ironik bir şekilde, neoliberalizmin ilerleyişi, düzenlemelerin son yıllarda mantar gibi çoğalmasının bir nedenidir. İşçi Partisi Milletvekili Yuan Yang'ın Renewal dergisi için yaptığı yakın tarihli bir konuşmada savunduğu gibi, devlet önemli hizmetleri sağlamaktan çekildikçe, özel sektörü denetleyecek gözlemci kurumlar gerekli hale geldi.
Onun ifadesiyle: “Özelleştirmenin piyasaları devlet müdahalesinden kurtardığına dair neoliberal yanılsama, devletin özelleştirilmiş kamu hizmetlerimizi zaten önemli ölçüde kontrol ettiği gerçeğini gizlemektedir.”