Mekanik saatlerin ve dijital cihazların ortaya çıkışından önce antik Çin'de insanlar, zamanı tutmak, yangınları önlemek ve günlük rutinlerini sürdürmek için ağırlıklı olarak gece bekçilerine güveniyorlardı. Peki bekçiler saati nasıl anlıyordu?\n\nÇinli gece bekçileri esas olarak iki yöntem kullanıyordu: su saatleri (klepsidra) ve tütsü çubukları.\n\nSu saati olarak da bilinen klepsidra, bir kaptan düzenlenen su akışı yoluyla zamanı ölçer.\n\nAntik Çinliler geceyi beş 'geng' adı verilen zaman dilimine bölerdi. Her bir geng, süresi mevsime göre değişiklik gösterse de yaklaşık iki saat sürerdi. Birinci geng genellikle akşam 7'den 9'a kadar sürerken, beşinci ve son geng sabah 5 civarında sona ererdi.\n\nKayan ibreli klepsidranın, Çinli gece bekçileri tarafından kullanılan ana zaman ölçüm cihazı olduğu söylenir.\n\nKayan ibreli klepsidranın ilk olarak Han hanedanlığı (MÖ 202 - MS 220) döneminde ortaya çıktığı düşünülmektedir. Bu cihaz kaldırma kuvveti mantığıyla çalışıyordu: su seviyesi düştükçe, yüzen okun daha büyük bir kısmı suyun üstünde görünür hale geliyordu. Bekçi, ok üzerindeki işaretlerden saati okuyabilirdi.\n\nTang ve Song hanedanlıkları (MS 618–1279) döneminde, üç damlama kovasından oluşan daha karmaşık bir versiyon geliştirildi. Su seviyesi düştükçe okun daha yavaş aşağı inmesi nedeniyle tek bir kova doğru bir ölçüm sağlamayabilirdi. Üç kovalı sistemde orta kova dolu kalır, böylece en alttaki kovadan suyun akışı daha tutarlı hale gelirdi.\n\nAntik çağlarda klepsidralar farklı malzemelerden de yapılırdı. Kraliyet sarayında kullanılanlar altın, gümüş ve yeşim taşından imal edilirdi.\n\nKraliyet sarayında zaman tutmayı yönetmek üzere özel olarak birçok kişi görevlendirilirdi. Tang hanedanlığı hakkındaki klasik bir tarihsel eser olan Tang'ın Eski Kitabı'na göre, imparatorluk şehrinde karmaşık damlama kovalarıyla ilgilenen yaklaşık 400 kişi vardı.\n\nBu kişilerin görevleri arasında kovaları yeniden doldurmak, ok üzerindeki saati gözlemlemek ve bunu gece bekçilerine bildirmek yer alıyordu.\n\nBekçiler daha sonra sokaklarda devriye gezerken ahşap bir tokmak veya gong vurarak saati mahalle sakinlerine duyururlardı.\n\nKlepsidranın yanı sıra gece bekçileri geleneksel bir diğer zaman ölçüm yöntemini daha kullanıyordu: tütsü çubuklarını yakmak.\n\nTütsü tabanlı zaman ölçümü Kuzey ve Güney hanedanlıkları (386–589) döneminde başladı.\n\nTütsü ile ölçülen zaman, damlama kovalarıyla ölçülene göre daha az hassastı; çünkü bir tütsü çubuğunun yanmasının ne kadar süreceği, malzemesine ve bulunduğu çevreye bağlıydı.\n\nBu nedenle, “bir tütsü çubuğunun yanması için geçen süre” günümüzün saat veya dakikası gibi yaygın olarak kullanılan bir zaman birimi olsa da tüm tütsü çubuklarında standardize edilmemişti. Bir çubuk 15 dakikadan bir saate kadar herhangi bir sürede yanabilirdi.\n\nChen’in Tütsü Kılavuzu'na göre, 1073 yılında Yangzte Nehri'nin güneyindeki bölgeyi şiddetli bir kuraklık vurduğunda ve klepsidraların çalışmasını engellediğinde, Shen Li adlı bir yetkili beş geng tütsü sayacı adı verilen bir zaman tutma araçları seti icat etmiştir.
Küresel Brifing Yükleniyor...
Dünya basınından Türkiye ve küresel merkez bankaları hakkındaki en kritik 24 saatlik gelişmeler özetleniyor.