Tolstoy'dan Hemingway'e kadar, tarih ve edebiyat dersleri acı verici derecede güncelliğini koruyor Rus yazar Leo Tolstoy, 1867'de Napolyon Savaşları'nın hacimli bir kurgusal anlatısı olan Savaş ve Barış'ı üretti. Tolstoy, insanlık tarihinin milyonlarca bilinmeyen ve tanınmayan sıradan insan tarafından şekillendirildiği önermesi etrafında inşa edilen baskın düşünceyle, tarihi ve felsefeyi hayal gücüyle örüyor. Krallar, kraliçeler, hükümdarlar, generaller veya politikacılar tarafından şekillendirilmez. Tolstoy'un düşünce tarzına göre liderlik, temsili olmalı ve halkın kolektif ruhuyla tam uyum içinde olmalıdır.
Tolstoy kitabında insanın zenginleşmesi ihtiyacına derin bir anlam veriyor. Şöyle diyor: "Yalnızca hiçbir şey bilmediğimizi bilebiliriz. Ve bu, insan bilgeliğinin en yüksek derecesidir." Buna göre bilgelik alçakgönüllüdür: İnsanın bildiğinin bilgi okyanusunda bir damladan başka bir şey olmadığını anlamak. Bir noktada sabır ve büyüklük erdemlerine dikkat çekilir. "Savaşçıların en güçlüsü bu ikisidir... zaman ve sabır." Büyüklük hakkında ise "Sadeliğin, iyiliğin ve hakikatin olmadığı yerde büyüklük olmaz" diyor. Tolstoy aslında savaş karşıtıydı. Yıkımın örgütlediği bir yaşamda aklın ve empatinin tamamen çürütülmesi kaçınılmazdır. İnsanoğlunun savaş takıntısı, liderlerinin aradığını iddia ettiği şeyin tam tersini defalarca üretti: güvenlik, istikrar ve daha iyi bir gelecek.
1950'de John Foster Dulles farklı başlıklı bir kitap yazdı: Savaş mı Barış mı? Tolstoy'un Savaş ve Barış'ından farklı olarak Dulles'ın kitabı, yoğun Soğuk Savaş sırasında ABD dış politikasının yönünü belirlemeye yönelik bir plan ve ileriye yönelik bir yol anlamına geliyordu. Başlıklardaki fark anlamlıdır. Tolstoy'un başlığı, tarihin akışı içinde savaş ve barışın bir arada var olabileceğini öne sürüyor; Dulles ikisi arasında seçim yapmayı öneriyor. Dulles, Sovyetler Birliği ile bir çatışmanın ne kadar felaket olabileceğini değerlendirdi. Toplumların tüm manevi ve manevi kaynaklarını savaşa ayırmak yerine, barışı sağlamak için seferber edilmesi gerektiğini savundu. Ayrıca hoşgörü ve barış içinde bir arada yaşamanın yanı sıra o zamanlar yeni oluşan Birleşmiş Milletler'in savaşları ve çatışmaları önlemek için neler yapabileceğinin önemini vurguladı. Soru hala ortada: İnsanlık savaşın neye mal olacağını bildiği halde neden defalarca savaşı seçiyor?
Savaş kimin haklı olduğunu değil, kimin kalacağını belirler. İnsan kaybı karşısında da zafer kazandırmaz. H.G. Wells şöyle yazmıştı: "Eğer savaşı biz bitirmezsek, savaş bizi bitirecek." Emerson'un fikri şuydu: "Barışa şiddet yoluyla ulaşılamaz, yalnızca anlayışla ulaşılabilir." Büyük imparatorlukların üzerinde bir yığın zaman kumu vardır. En parlak dönemlerinde, gerçek ve algılanan tüm düşmanları yendiler. Geçici bir zafer uğruna acımasızca öldürdüler. Masumların, zayıfların, mazlumların kanının dökülmesine sevindiler. Ancak zaman, doğal ve düzenli öfkesiyle hem yüksekleri hem de kudretlileri yok eder. Hiçbir adaletsiz veya zalim devlet, öfkeli zamanın değişimlerinden sağ çıkamadı.
Tarih, tüm imparatorlukların gelip geçici zamanın değişen kumları üzerine kurulduğunu hatırlatır. Milletlerin ve medeniyetlerin cenaze töreni, mevcut güçlü devletlere bunun da geçeceğini öğretmeyi başaramıyor. İmkansızlara karşı kazanılan zaferin görkemli sevinci, tarihin bize savaşan kibirli uluslar hakkında anlattıklarından farklı bir kaderle karşılaşmayacak. Zamanın orağı bugünün güçlerini yok edecek. Bu kaçınılmazdır. Tarihin bir döneminde savaş aslında bir meslekti. İnsanlar mecburdu