En son anketler, Pakistanlı tüketicilerin işletmelere kıyasla belirgin şekilde daha karamsar olmaya devam ettiğini gösteriyor. Tüketici ve işletme duyarlılığı arasında bir fark olması olağandışı bir durum değildir; zira bu iki kesim ekonomiyi farklı şekillerde tecrübe eder ve ekonomiye farklı erişim sağlar. Ancak bu anketler güvenilir göstergelerse, giderek açılan bu makas, politika yapıcılar, ekonomistler ve iş dünyası liderleri tarafından daha yakından incelenmeyi ve açıklanmayı hak ediyor.
Pakistan Merkez Bankası (SBP) ile İş İdaresi Enstitüsü'nün (IBA) Eylül ayı Güven Endeksi 49,1 seviyesinde gerçekleşirken, 3. Çeyrek Ipsos Tüketici Güven Endeksi'nde bu rakam sadece 33,6 oldu. Bu çarpıcı fark; işletmelerin ve hanelerin manşet ekonomik göstergeleri nasıl yorumladıklarındaki farklılıkları, hükümete duyulan güven seviyelerindeki değişimleri veya daha temel düzeyde, onların zıt ekonomik gerçekliklerini yansıtıyor olabilir: Daha büyük kaynaklara, seçeneklere ve şokları absorbe etme kapasitesine sahip finansal açıdan güçlü bir azınlık karşısında, zayıf alım gücü ve daha yüksek kırılganlıkla bireysel olarak mücadele eden çok daha büyük bir nüfus.
Pakistan Kalkınma Ekonomisi Enstitüsü'nde (PIDE) Sosyoekonomik İçgörüler ve Analitik Direktörü ve eski ortak direktör Dr. Durre Nayab, bariz ayrışmanın büyük ölçüde ölçüm metodolojisinden ve örneklemden kaynaklandığını belirterek farklı bir açıklama sundu.
"Bana göre bu fark bir ölçüm yapaylığıdır. Birincisi, iki rakam aynı ölçekte değil. SBP-IBA endeksi bir yayılım (difüzyon) endeksidir; burada 50 tarafsızlığı, sıfır güven olmadığını ve 100 aşırı güveni işaret eder. Ipsos endeksi ise farklı şekilde kurgulanmıştır ve tarihsel olarak 30'lu seviyelerde seyretmiştir. Dolayısıyla 33.6, 49.1'in 'tarafsız seviyeye yakın' olarak tanımlanabileceği şekilde 'tarafsızın 16 puan altında' olarak okunamaz."
Anket sonuçları, tüketicilerin Pakistan ekonomisi konusunda işletmelere göre daha az iyimser olduğunu gösteriyor.
Ipsos endeksinin yönünün aslında hafifçe pozitif olduğunu belirten Nayab, endeksin 0,4 puan artarak 33,6'ya yükseldiğini ve Ağustos 2024'te yüzde 11 olan ülkenin doğru yöne gittiğini düşünenlerin oranının yüzde 24'e çıktığını kaydetti.
Ms. Nayab, "İkincisi, anketin kime yapıldığı en önemli husustur" dedi ve ekledi: "İş dünyası anketi, Pakistan Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'na kayıtlı, en yüksek ödenmiş sermayeye göre seçilen ve her ay yaklaşık 500'ü ankete tabi tutulan yaklaşık 2.000 büyük firmadan beslenmektedir. Dolayısıyla bu anket, bakkal dükkanını, mahalle büfesini veya küçük ve orta ölçekli işletmeleri değil, kurumsal üst tabakayı yakalamaktadır."
Büyük firmaların artan maliyetleri fiyatlar yoluyla tüketiciye yansıtma, faiz indirimi indirimlerinden yararlanma ve risklere karşı korunma konusunda daha avantajlı konumda olduğunu savunan Nayab, "Haneler ise bu yansıtılan maliyetleri çoğunlukla sabit veya kayıt dışı gelirlerle göğüslüyor. Bu iki grup farklı ekonomik gerçeklikler içinde yaşıyor" ifadelerini kullandı.
Arif Habib Consultancy CEO'su Nasim Beg, bu zıtlığın kısmen farklı bakış açılarından kaynaklandığına inanıyor: İşletmeler gelecekteki ekonomik koşulların değerlendirilmesine dayalı kararlar alarak geleceğe dönük olma eğilimindeyken, tüketiciler doğrudan yaşadıkları deneyimlere tepki veriyor.
"Ortalama tüketicinin davranışı yaşanan gerçeklikten etkilenir. Son beş yılda Pakistanlı tüketiciler, gelir sıkışmasının yanı sıra alım güçlerinde keskin bir erime yaşadılar. Ekonomik görünüm iyileşiyor olsa bile haneler bu daralmanın kümülatif etkisini hissetmeye devam ediyor."
Pakistan İş Konseyi'nin eski CEO'su Ehsan Malik de bu ayrışmayı anlayış farkından ziyade zıt ekonomik gerçekliklere bağladı. "İşletmeler gerçekten iyimser değil: 49,1 seviyesindeki güven, n...