Zekayı sorunları çözme yeteneği olarak düşünmeye alışkınız. Bir matematik sınavı, bir IQ testi, Rubik küpü çözme veya değişen zorluk derecelerine sahip bir satranç oyunu, bilinen bir yapı. Bir sorunumuz var ve iyi bir yanıtı kötü bir yanıttan ayırmak için belirli kuralları ve bazı kriterleri kullanıyoruz. Ancak hayat, bir sorunu organize ederek bize nadiren yardımcı olur. Bir kariyer seçmek, iş değiştirmek, tasarruflara yatırım yapmak veya yeni bir girişime başlamak, çözülmesi gereken net bir plan olmayan kararlardır. Deneme yanılma şansımız bile yok çünkü bu kararlar sık sık olmuyor ve her durumda farklı oluyor. Görünen o ki bu kararların önündeki en büyük engel geleceği bilememek. Ama bu sadece başlangıç. Pratikte ayrıca çözüme hangi değişkenlerin dahil olduğunu, hangi geçmiş deneyimlerin konuyla ilgili olduğunu, yeni bilgiler aldıktan sonra fikrimizi değiştirip değiştirmememiz gerektiğini ve daha birçok şeyi bilmiyoruz. Problemi çözmek öncelikle çözülmesi gereken problemin neyle ilgili olduğunu keşfetmeyi gerektirir. Sürprizlerden ders çıkarmak Ama işte iyi haber. Etkili bir bilişsel sinir bilimi akımı, beyni sürekli olarak algılayacağını tahmin eden ve tahmin hatalarına dayalı olarak modellerini düzelten bir sistem olarak tanımlar. Andy Clark, Surfing Uncertainty adlı kitabında ve Jakob Hohwy, The Predictive Mind adlı kitabında pasif olarak bilginin gelmesini beklemek yerine zihnin bilginin önüne geçmeye çalıştığını savunuyor. Ne olması gerektiğine dair temsiller oluşturabiliyoruz ve bu niteliği, bu tahminleri gözlemlenenlerle karşılaştırmak için kullanıyoruz. Aslında her zaman pratik yaparız çünkü günlük deneyimlerimizin küçük, tamamen tolere edilebilir hatalardan oluşması gerçeği sayesinde çok fazla maliyet olmadan tahmin edebilir ve başarısız olabiliriz. Otobüs beş dakika daha uzun sürüyor, bir tanıdık beklenmedik bir şekilde yanıt veriyor, ikramiye bir hafta geç ödeniyor. Bu durumlarda dünya modelimizi yeniden yapılandırmanın hiçbir anlamı olmadığını hemen anlıyoruz. Mesele şu ki, bazı sürprizler diğerlerinden daha ağırdır. Restoran üst üste beş kez hayal kırıklığı yaratıyorsa belki de şef değişmiştir. Eğer istikrarlı görünen ekonomik düzenlilik ortadan kalkarsa, rejim değişikliğini düşünmeye başlarız. Önemli olan alakasız değişiklikleri yapısal olanlardan ayırmaktır. Her yeni gözlem karşısında inançlarını tamamen gözden geçiren bir beyin, bariz değişiklikler karşısında tutumlarını değiştirmeyen bir beyin kadar işlevsiz olacaktır. Şaka şu ki, öğrenmek şaşırmayı gerektirir ama çok da şaşırmayı gerektirmez. Keşfetmek bir dereceye kadar belirsizliği kabul etmeyi gerektirir. Restoran değiştirmek, aynı fikirde olmadığımız birini okumak, yeni bir teknoloji denemek veya bir işletme açmak, sonucunu bilmediğimiz bilgilere bilinçli olarak kendimizi maruz bırakmak anlamına gelir. Belirsizlik aynı zamanda bir öğrenme teknolojisidir. Risk, belirsizlik ve kaçırma Frank Knight bir asır önce risk ve belirsizlik arasında ayrım yapmıştı. Riskte olası sonuçları ve bunların olasılıklarını en azından yaklaşık olarak biliyoruz. Gerçek belirsizlikte bu liste artık mevcut değil. Bir kriz, teknolojik bir yenilik ya da büyük bir politik değişim yaşadığımızda ne tür olayların olabileceğini bile bilmiyoruz. Bu da farklı bir rasyonellik biçiminin ortaya çıkmasına neden olur. Karar vermeliyiz
Küresel Brifing Yükleniyor...
Dünya basınından Türkiye ve küresel merkez bankaları hakkındaki en kritik 24 saatlik gelişmeler özetleniyor.