• Büyük güçler nüfuz için yarışırken jeopolitik parçalanmanın arttığını söylüyor • Borç, teknoloji ve kalkınma konularında daha güçlü işbirliği çağrısı İSLAMABAD: Yeni bir Birleşmiş Milletler raporu, Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesinin veto yetkisinin, çok taraflı mekanizmaların artan sayıda devlet temelli çatışmayı önleyememesi veya durduramamasının nedenlerinden biri olduğu konusunda uyardı. Ortaya çıkan felç, karar alma süreçlerini zayıflattı ve BM genel sekreterini, özellikle Afrika, Latin Amerika, Karayipler ve Asya-Pasifik bölgesi için daha adil temsili sağlamak amacıyla üyeliğin genişletilmesi de dahil olmak üzere Güvenlik Konseyi reformları yapılması yönünde çağrıda bulunmaya yöneltti. Giderek çok kutuplu hale gelen bir dünyada barışı sağlamanın yükünün çoğunu taşımalarına rağmen tüm bu sesler yeterince temsil edilmiyor.
'Dünya Sosyal Raporu 2026', jeopolitik parçalanmanın küresel riskleri önemli ölçüde artırdığını ve birden fazla güç merkezinin ekonomik, askeri ve siyasi hakimiyet için rekabet ettiğini söylüyor. Rapora göre, başka bir ülkede önemli nüfuz sahibi olan ülke sayısı 1970'lerde altı iken bugün 34'e çıktı. Jeopolitik parçalanmadaki artış, 2008'den bu yana önemli ölçüde kötüleşen komşu ülke ilişkileri göstergesinden de açıkça görülüyor; 2024-25'te 59 ülke komşularıyla zayıf ilişkiler kaydederken yalnızca 19'unda iyileşme kaydedildi. Gelişen küresel düzen, birbiriyle rekabet eden iki ülkeden (Soğuk Savaş dönemindeki iki kutuplu dünya gibi) çok kutuplu ekonomik, askeri ve siyasi güç yapısına doğru bir değişimi göstermektedir.
Teorik olarak, daha çok kutuplu bir dünya, iki rakip ülkenin veya bir süper gücün egemen olduğu bir dünya düzeniyle karşılaştırıldığında, çok taraflılığı güçlendirebilir. Ancak raporda, mevcut jeopolitik parçalanma ve stratejik hakimiyet arayışının, çok taraflı süreçleri ve küresel kolektif eylemleri baltalama riski taşıdığı ve "mini taraflılığa" veya "gönüllü koalisyonlara" yol açtığı belirtiliyor. Hızlanan iklim değişikliği, hızlı teknolojik gelişmeler ve jeopolitik parçalanma, sosyal içermeyi ekonomik, dijital ve enerji dönüşümlerinin merkezine koyan yeni nesil bir kalkınma planlaması gerektiriyor. BM Ekonomik ve Sosyal İşler Dairesi (DESA) tarafından hazırlanan raporda, çok taraflı işbirliği deneyiminin kolektif eylemin kaynakları harekete geçirebileceğini, hesap verebilirliği güçlendirebileceğini, sosyal ilerlemeyi destekleyebileceğini ve kalkınma fırsatlarını genişletebileceğini gösterdiği belirtiliyor.
Bu nedenle, borç yükleri, finansman açıkları, dijital vergilendirme zorlukları, teknolojik uçurumlar ve iklimle ilgili zayıflıklar dahil olmak üzere ulusal kapasiteleri aşan yapısal kısıtlamaların ele alınması için yenilenen uluslararası işbirliği hayati önem taşıyor. Rapor, yenilenen çok taraflı gündemin üç önceliğe odaklanması gerektiğini öne sürüyor. Birincisi, daha güçlü uluslararası vergi işbirliği, gelişmiş yerel kaynak seferberliği ve gelişmekte olan ülkelere sermaye maliyetini ve borç servisi yükünü azaltmak için kapsamlı ve sistematik destek yoluyla sosyal yatırım için mali alanın genişletilmesi. İkincisi, gelişmekte olan ülkelerin küresel ekonomiye daha etkin bir şekilde katılabilmeleri için teknolojiye, inovasyona ve dijital altyapıya daha geniş erişimin teşvik edilmesi. Üçüncüsü, küresel yönetişim düzenlemelerini daha temsili, kapsayıcı ve güncel zorluklara karşı duyarlı hale getirecek şekilde yeniden düzenlemek, böylece kolektif eyleme olan güveni yeniden tesis etmek ve sorumlulukları güçlendirmek.