Almanya'nın yeniden birleşmesinin 36. yıl dönümünü kutladığı 3 Ekim Birlik Günü'nde Berlin'den yazıyorum ve şehrin sevincine ortak oluyorum.
Dün, Almanya Federal Dışişleri Bakanlığı'nın “Ağ Kurma Yoluyla Diplomasi” (Diplomacy by Networking) girişimi tarafından düzenlenen dış kültürel diplomasi konulu Ağ Geliştirme Programı'nın 33. edisyonu sona erdi. Bu tesadüfün kendine has bir anlamı var. Platform, yeniden birleşme döneminin Dışişleri Bakanı Hans-Dietrich Genscher'in girişimiyle 1992 yılında kurulmuştu. İki yarısını yeni birleştirmiş bir ülke, kendisini dünya ile daha yakından bağlamaya karar vermişti.
Program, 16 ülkeden 17 katılımcıyı bir araya getirdi. Bu haftanın arkasında, her şeyi Alman disipliniyle ve ülkenin belki de daha az bilinen bir sıcaklığıyla yöneten küçük bir ekip vardı.
İşe, hafıza üzerine uzun bir mücadelenin şekillendirdiği bir alanda, Humboldt Forum'da başladık: 1950'de Doğu Almanya tarafından yıkılan bir Prusya sarayı ve ardından 1976'da açılan ve yeniden birleşmeden sonra kaldırılan Cumhuriyet Sarayı. Bugün aynı zemin, dünyanın dört bir yanından gelen kültürlere ev sahipliği yapıyor. Kültürel nesnelerin menşe ülkelerine iadesini tam da orada tartıştık.
Bir Mısırlı için, Neues Müzesi'ne kısa bir yürüyüş mesafesinde oturup Nefertiti'yi düşünmeden böyle bir tartışmayı dinlemek imkansızdı. Beni etkileyen şey, sorunun açıkça ve bizzat kurumun içinden soruluyor olmasıydı.
Potsdam'da ders tam tersi yönden geldi. 1970'lerde Doğu Almanya'da bir restoran olarak inşa edilen ve 1990'ların ortasında kapatılan Minsk, yerel halkın korunması için kampanya yürütmesi sayesinde yıkım planlarından kurtuldu. 2022'de, Doğu Almanya'dan eserleri çağdaş sanatla birlikte sergileyen bir sanat mekanı olarak yeniden açıldı.
O öğleden sonra, Fransızca 'endişesiz' anlamına gelen Sanssouci'nin bahçelerinden geçerek Prusya krallarının Yeni Sarayı'na doğru yürüdük. Sosyalist modernizmden kraliyet Barok'una tek bir günde geçiş. Almanya'nın geçmişinin farklı katmanlarını tek bir gökyüzü altında nasıl barındırdığını böyle gördüm. Bana göre bu, 'anlam yönetimi' dediğim şeyin kalbinde yatıyor.
Bütün bunların arkasında, kültür politikasındaki aracı kurumlar etrafında inşa edilmiş kurumsal bir yapı duruyor. Devlet genel çerçeveyi belirliyor ve finansmanın önemli bir kısmını sağlıyor; Goethe-Institut gibi kurumlar ise önemli bir kurumsal ve programatik özerkliğe sahip. Bu mesafe, seslerine resmi açıklamaların tek başına ulaşmakta zorlanacağı bir güvenilirlik kazandırıyor.
Bu modeli Goethe-Institut ve Deutsche Welle'de, miras koruma ve bilim diplomasisinden yurt dışındaki Alman okullarına, stratejik iletişim ve spora kadar uzanan oturumlarda gördük. Bir 'World Café' oturumu sırasında, bu diplomasi biçiminin karşılaştığı zorlukları ve en iyi uygulamaları tartıştık ve ardından vardığımız sonuçları Federal Dışişleri Bakanlığı'ndaki üst düzey yetkililere sunduk. Perşembe akşamı ayrıca önceki dönemlerden mezunlarla da tanıştık. Ağ, sertifikalar dağıtıldıktan çok sonra da devam ediyor.
Kahire'ye dönmeden önce Almanya'da bir haftam daha var ve bu programın kültür politikası üzerine çalışmalarıma kattığı, Alexandria'daki üniversite sınıfı ile kamu politikası masası arasında pratik önerilere dönüştürmek istediğim üç konuyu yanımda götüreceğim.
Birincisi, devlet ile kurumlar arasında sağlıklı bir mesafe korumanın önemi.