Salı günü Libya parlamentosu, Türkiye ile ülkeler arasında doğrudan bir deniz ekonomik koridoru oluşturulmasını öngören denizcilik anlaşmasını oybirliğiyle onayladı.
Türkiye, bu koridor konusunda 2019 yılında Libya'nın batısındaki BM tarafından tanınan Ulusal Mutabakat Hükümeti ile anlaşmaya varmıştı. Ancak anlaşma, ülkenin doğusundaki rakip Libya hükümetinin muhalefetiyle karşılaşmıştı. Şimdi ise doğudaki parlamento, önceki muhalefet kararını geri çevirdi.
Türkiye Dışişleri Bakanlığı tarafından memnuniyetle karşılanan bu karar, Doğu Akdeniz'deki diğer ülkelerle, özellikle de Yunanistan ile olan gerilimi tırmandıracak gibi görünüyor.
Anlaşma, Türkiye'nin güney kıyısı ile Libya'nın kuzey kıyısı arasında doğrudan bir deniz koridoru oluşturuyor. Söz konusu bölgede yakın zamanda büyük petrol ve doğal gaz yatakları keşfedildi; tahminler, deniz yatağının altında birkaç yüz milyar ABD doları değerinde doğal gaz rezervi olabileceğini gösteriyor. Türkiye ve Libya, bu ham maddeler üzerindeki ekonomik haklarını güvence altına almayı ve kaynakları ortaklaşa işletmeyi hedefliyor.
Planlanan koridor, Girit, Kerpe ve Rodos gibi Yunan adalarını yok sayıyor. Yunan hükümeti, bu adaların çevresinde kapsamlı bir münhasır ekonomik bölgeye (MEB) sahip olduğu konusunda ısrar ediyor ve anlaşmaya karşı olduğunu çoktan ilan etti.
Dışişleri Bakanlığı, X üzerinden yaptığı bir paylaşımda Yunanistan'ın anlaşmayı kesin bir dille reddettiğini ve bu konuda Avrupa Birliği'nin desteğine sahip olduğunu duyurdu. Bakanlık, "Avrupa Birliği, Türk-Libya mutabakatını üçüncü devletlerin egemenlik haklarını ihlal ettiği ve Deniz Hukuku ile bağdaşmadığı gerekçesiyle yok hükmünde olarak tanımlamıştır" açıklamasında bulundu.
Benzer bir ifade doğrudan Brüksel'den geldi. Avrupa Birliği Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, X hesabından yaptığı paylaşımda, "Libya'nın Türkiye ile denizcilik mutabakatına ilişkin dünkü oylamasını gündeme getirdim ve bunun üçüncü devletlerin egemenlik haklarını ihlal ettiğini vurguladım" ifadelerini kullandı.
Doğu Akdeniz'de kimin hak iddialarının meşru olduğu, çekişmenin merkez noktasını oluşturuyor. Yunanistan öncelikle BM Deniz Hukuku Sözleşmesi'ni (UNCLOS) referans alıyor. Sözleşmenin 121. maddesine göre, "kendi ekonomik yaşamlarını sürdürebilen" iskan edilmiş adalar, anakara ile aynı MEB haklarına sahiptir. Bu durum Girit, Rodos ve Midilli için de geçerlidir.
Atina, Uluslararası Adalet Divanı'nın 2012 yılında Kolombiya'nın, Nikaragua'nın MEB'inde balıkçılık faaliyetlerine izin vererek bu ülkenin egemenlik haklarını ihlal ettiğine hükmettiği emsal kararı örnek gösteriyor. Divan, çıkarların çakıştığı durumlarda kıyı şeritlerini, coğrafi koşulları ve potansiyel bir sınırın etkilerini dikkate alan adil bir sınırlandırmaya ulaşılması gerektiğine karar vermişti.
Türk hükümeti ise Akdeniz coğrafyasının özel bir rol oynadığını savunuyor: Eğer Türkiye ve Kıbrıs açıklarındaki her küçük Yunan adasına tam bir MEB verilirse, Türkiye açık denizlere erişimden büyük ölçüde mahrum kalacaktır. Hükümet, sınırlandırma yapılırken bunun daha fazla dikkate alınması gerektiğini savunuyor.
Yunanistan'ın aksine Türkiye, UNCLOS'u hiçbir zaman imzalamadı. Bu nedenle, anlaşmazlığın bir BM tahkim mahkemesinde görülmesini kabul etmiyor. Üstelik, deniz hukuku alanındaki uluslararası uzmanlar bile bu özel durumda "adil bir paylaşımın" neye benzeyeceği konusunda fikir ayrılığı yaşıyor.
Türkiye 2019'da anlaşma için bastırdığında, Libya'da hala acımasız bir iç savaş yaşanıyordu. O dönemde Türkiye, hükümeti desteklemek için batıya askeri müdahalede bulundu.